નવી દિલ્હી : ભારતીય શેરબજારમાં રોકાણકારોના કરોડો રૂપિયાના ટ્રાન્ઝેક્શન અને ડેટાની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવા માટે મૂડી બજાર નિયામક સેબી (SEBI - સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા) એ એક યુગપ્રવર્તક નિર્ણય લીધો છે. શેરબજાર, ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશનો અને ડિપોઝિટરીઝ જેવી માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંસ્થાઓ (MIIs) માં અચાનક આવતી તકનીકી ખામીઓ અને સાઇબર જોખમો સામે લડવા માટે સેબીએ સોમવારે એક ખાસ 'IT સ્થિતિસ્થાપકતા સૂચકાંક' (IT-Resilience Index - ITRI) ફ્રેમવર્ક લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી છે.

આ નવું ફ્રેમવર્ક શેરબજારની મહત્વપૂર્ણ IT સિસ્ટમ્સની ક્ષમતા અને મજબૂતાઈનું નિરીક્ષણ કરશે. આ સિસ્ટમનો મુખ્ય હેતુ ટેકનોલોજીમાં ઉભરતી કોઈ પણ નબળાઈ કે ખામીને શરૂઆતના તબક્કે જ ઓળખી લેવાનો છે, જેથી સમયસર સુધારાત્મક પગલાં ભરીને મોટી ટેકનિકલ હોનારત ટાળી શકાય. સેબીના જણાવ્યા અનુસાર, આ માળખું 9 વિવિધ પરિમાણો (Dimensions) ના આધારે 100-પોઇન્ટ સ્કેલ પર IT સિસ્ટમ્સની ચકાસણી કરશે. જેમાં સિસ્ટમની ઉપલબ્ધતા (Availability) અને સુરક્ષા (Security) ને સૌથી વધુ 20-20 પોઈન્ટનું વજન આપવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ડેટા અખંડિતતા, ગવર્નન્સ, વિશ્વસનીયતા અને બિઝનેસ કન્ટિન્યુટી માટે 10-10 પોઈન્ટ ફાળવાયા છે.

સેબીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે MIIs ની IT સિસ્ટમ્સ સમગ્ર દેશના સિક્યોરિટીઝ માર્કેટના સુચારૂ અને અવિરત કામગીરીનો પાયો છે. આ સિસ્ટમમાં કોઈપણ પ્રકારનો વિક્ષેપ, સર્વર ડાઉન થવું કે સુરક્ષામાં ભંગાણ પડવું બજારના કામકાજ પર ગંભીર અસર કરી શકે છે અને રોકાણકારોના વિશ્વાસને ડામાડોળ કરી શકે છે. આ જોખમને પહોંચી વળવા નિયામકે તમામ સંસ્થાઓને એક ‘અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ’ (Early Warning System) વિકસાવવા માટે કડક નિર્દેશ આપ્યા છે, જેથી પ્રદર્શનમાં મંદી કે ખામી આવતાની સાથે જ તેનું સ્વચાલિત સોલ્યુશન શોધી શકાય.

નિયામકે તમામ MIIs માટે આ ફ્રેમવર્કના અમલીકરણની સમયરેખા પણ નક્કી કરી દીધી છે. સંસ્થાઓએ 28 ફેબ્રુઆરી, 2027 સુધીમાં આ સમગ્ર ITRI ફ્રેમવર્ક અને રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ પૂર્ણપણે કાર્યરત કરવાની રહેશે. આ ઉપરાંત, દરેક સંસ્થાએ દર છ મહિને કોઈપણ માનવીય હસ્તક્ષેપ વિના (ઓટોમેટિક) ITRI ની ગણતરી કરવી પડશે અને તેનો તુલનાત્મક રિપોર્ટ પોતાની સ્ટેન્ડિંગ કમિટી ઓન ટેકનોલોજી (SCOT) અને ગવર્નિંગ બોર્ડ સમક્ષ રજૂ કરવાનો રહેશે. સેબીના આ પગલાથી ભારતીય શેરબજાર ડિજિટલ યુગમાં વધુ સુરક્ષિત અને ભરોસાપાત્ર બનશે.