નવી દિલ્‍હી,તા.૨૬: ખાંડના ભાવમાં વધારો થયા પછી, ઈથેનોલ હવે બીજી આવશ્‍યક ખાદ્ય વસ્‍તુ - ઈંડાના ભાવ પર દબાણ લાવી રહ્યું છે. ઈથેનોલ ઉત્‍પાદન માટે મરઘાંના ખોરાકમાં વપરાતા મુખ્‍ય અનાજ, મકાઈના વધતા ઉપયોગથી ખોરાકનો ખર્ચ વધ્‍યો છે, અને તેના કારણે ઈંડાના ભાવમાં વધારો થયો છે. નેશનલ એગ કોઓર્ડિનેશન કમિટી (NECC) ના ડેટા અનુસાર, ગયા વર્ષે ઈંડાના ભાવમાં આશરે ૩૫-૪૦ ટકાનો વધારો થયો છે. હવે ફાર્મમાં ઈંડા દીઠ ઈંડાની કિમત આશરે રૂ.૭ છે, જ્‍યારે છૂટક ભાવ રૂ.૮.૫૦ થી રૂ.૯ ની વચ્‍ચે છે.

મરઘાં ઉદ્યોગના અધિકારીઓ અપેક્ષા રાખે છે કે ભાવ સ્‍થિર રહેશે અને શિયાળો નજીક આવતાં વધુ વધવાની શક્‍યતા છે - જ્‍યારે ઈંડાની માંગ સામાન્‍ય રીતે વધે છે. NECC ના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ ચ્‍વ્‍ ને જણાવ્‍યું હતું કે કુલ મકાઈ ઉત્‍પાદનનો આશરે ૩૭% હિસ્‍સો હવે ઈથેનોલ ડિસ્‍ટિલરીઓમાં જાય છે. ગયા વર્ષે ઈંડાના ભાવમાં આશરે ૪૦ ટકાનો વધારો થયો છે અને તેમાં વધુ વધારો થવાની શક્‍યતા છે.

સરકારના ઈથેનોલ મિશ્રણ નિયમો અનુસાર તેલ કંપનીઓને ઈંધણ પંપ પર વેચાણ માટે પેટ્રોલમાં બાયોફયુઅલ ભેળવવાની જરૂર છે. મિશ્રિત પેટ્રોલમાં ઈથેનોલનું પ્રમાણ ૨૦% સુધી વધવાથી તેના ઉત્‍પાદન માટે શેરડી અને મકાઈનો ઉપયોગ વધ્‍યો છે, જેના કારણે ખાંડ ઉત્‍પાદન અને ફીડસ્‍ટોક માટે તેમના પુરવઠા પર અસર પડી છે. ઈથેનોલ ઉત્‍પાદન માટે મકાઈનો ઉપયોગ વધવાથી પશુ આહારનો પુરવઠો ઓછો થયો છે, જેના કારણે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ભાવમાં લગભગ ૪૦% વધારો થયો છે.

આ અછત વચ્‍ચે, મકાઈના ભાવ ત્રણ વર્ષ પહેલાં આશરે રૂ.૧૪,૦૦૦ પ્રતિ ટનથી વધીને હવે આશરે રૂ.૨૬,૫૦૦ પ્રતિ ટન થઈ ગયા છે, જેના કારણે મરઘાં ખેડૂતોનો ઉત્‍પાદન ખર્ચ વધી ગયો છે. છેલ્‍લા પાંચ મહિનામાં જ ભાવમાં આશરે ૨૦% વધારો થયો છે. ફચ્‍ઘ્‍ઘ્‍ ના એક અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે મરઘાં ખેડૂતો માટે મકાઈ સૌથી મોટો ખર્ચ છે, જે કુલ મરઘાં ઉત્‍પાદન ખર્ચના ૬૫-૭૦% જેટલો છે. મકાઈના ભાવમાં સતત વધારો ઉદ્યોગ માટે મુશ્‍કેલ પરિસ્‍થિતિ ઊભી કરી રહ્યો છે. સંસદીય માહિતી અનુસાર, ભારતનું કુલ મકાઈ ઉત્‍પાદન આશરે ૪૩.૪ મિલિયન ટન છે, જેમાંથી આશરે ૧૭ મિલિયન ટનનો ઉપયોગ હવે ઇથેનોલ બનાવવા માટે થઈ રહ્યો છે. આનાથી મરઘાંના ખોરાક અને અન્‍ય હેતુઓ માટે મકાઈનો પુરવઠો ઓછો થયો છે.

એક વરિષ્ઠ ઉદ્યોગ એક્‍ઝિક્‍યુટિવે એક મીડિયા અહેવાલમાં જણાવ્‍યું હતું કે મકાઈ અને સોયાબીનના ભાવ મરઘાંના ખોરાકના ખર્ચને સીધી અસર કરે છે, અને ખોરાકના ભાવમાં સતત વધારો આખરે ઇંડા અને ચિકન ઉત્‍પાદન ખર્ચને અસર કરે છે. તેમણે ET ના એક અહેવાલમાં ઉમેર્યું હતું કે, જોકે, ઇથેનોલની માંગ અને તેનું ડાયવર્ઝન મરઘાંના ભાવને આગળ ધપાવતા એકમાત્ર પરિબળો નથી. ગરમીનો તણાવ, ચિકન મૃત્‍યુ દર, હવામાનમાં વધઘટ અને આયાતી ખોરાકના ઘટકોની ઉપલબ્‍ધતા અને કિમત જેવા પરિબળો પણ ઉત્‍પાદન ખર્ચ અને બજાર ભાવને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી શકે છે.

મકાઈમાંથી ઇથેનોલનું ઉત્‍પાદન ઝડપથી વધ્‍યું છે, જે ૨૦૨૨ માં આશરે ૧ મિલિયન ટનથી વધીને ૨૦૨૪ માં ૬ મિલિયન ટનથી વધુ થયું છે અને હાલમાં તે આશરે ૧૭ મિલિયન ટન છે. નિષ્‍ણાતો માને છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં તે ૨૫ મિલિયન ટન સુધી પહોંચી જશે. મરઘાં ઉદ્યોગ દેશના કુલ મકાઈના આશરે ૬૦% વપરાશ કરે છે, જે તેને સમાન પાક માટે ઇથેનોલ ઉદ્યોગ સાથે સીધી સ્‍પર્ધામાં મૂકે છે. ઇથેનોલ ઉદ્યોગની માંગ પણ વૈશ્વિક મકાઈ બજારમાં ભારતની સ્‍થિતિ બદલી રહી છે.

ભારતે અગાઉ બાંગ્‍લાદેશ અને વિયેતનામ જેવા બજારોમાં મકાઈની નિકાસ કરી હતી. જો કે, મરઘાં ક્ષેત્રમાંથી વધતી જતી સ્‍થાનિક માંગ અને ઇથેનોલ માટે મકાઈના વધતા ઉપયોગમાં નિકાસ માટે ઉપલબ્‍ધ મકાઈમાં ઘટાડો થયો છે, અને આયાત હવે જરૂરિયાત બની રહી છે