નવી દિલ્‍હી તા.૨૬: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પે ઈરાનને આર્થિક રીતે અલગ પાડવા માટે એક નવી ઝુંબેશ શરૂ કરી છે. યુએસ વહીવટીતંત્રે ચેતવણી આપી છે કે વિદેશી કંપનીઓ અને દેશો પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવી શકે છે જે ઈરાન સાથે વેપાર કરવાનું ચાલુ રાખે છે. તેમને યુએસ નાણાકીય વ્‍યવસ્‍થામાંથી બાકાત રાખવામાં આવી શકે છે. આનાથી ઈરાનમાં ભારતની નિકાસ, ખાસ કરીને ચોખા, ચા અને દવા ઉત્‍પાદનો પર અસર થવાની સંભાવના છે.

યુએસના તાજેતરના પગલા બાદ, ઈરાને પણ આ યુએસ-નેતૃત્‍વ હેઠળના આર્થિક અભિયાનમાં જોડાનાર કોઈપણ દેશ સામે બદલો લેવાની ચેતવણી આપી છે. યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્‍કોટ બેસન્‍ટે તેને ઈરાન સામે અભૂતપૂર્વ નાણાકીય અભિયાન ગણાવ્‍યું છે.

યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગે સોમવારે ઈરાન સાથે જોડાયેલી ૬૦ કંપનીઓ, વ્‍યક્‍તિઓ અને જહાજો પર પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. યુએસએ આ કંપનીઓને ઈરાની શાસનની પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપતી ગણાવી છે. પ્રતિબંધોની યાદીમાં ચાર ભારતીય કંપનીઓ અને ત્રણ ઉદ્યોગપતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

ભારત ઈરાનના પાંચ સૌથી મોટા વેપારી ભાગીદારોમાંનો એક છે. ૨૦૧૯ થી બંને દેશો વચ્‍ચેના વેપારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ૨૦૧૯ માં અમેરિકાએ ઈરાની તેલ પરના પ્રતિબંધોમાંથી મુક્‍તિ સમાપ્ત કર્યા પછી, ભારતીય રિફાઇનરીઓએ યુએસ બજાર અને નાણાકીય વ્‍યવસ્‍થામાં તેમની પહોંચને જોખમમાં ન મૂકવા માટે ઈરાનથી ક્રૂડ તેલની આયાત કરવાનું લગભગ બંધ કરી દીધું હતું.

વાણિજ્‍ય મંત્રાલયના જણાવ્‍યા અનુસાર, ૨૦૧૮-૧૯ નાણાકીય વર્ષમાં ભારત અને ઈરાન વચ્‍ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર ઼૧૭.૦૩ બિલિયન હતો, જે ૨૦૧૯-૨૦ માં ઘટીને ડોલર ૪.૭૭ બિલિયન થયો. આ એક જ વર્ષમાં વેપારમાં આશરે ૭૨% નો ઘટાડો દર્શાવે છે.

૨૦૨૫-૨૬ નાણાકીય વર્ષમાં બંને દેશો વચ્‍ચેનો કુલ વેપાર હવે ડોલર ૧.૬૩ બિલિયન હોવાનો અંદાજ છે, જેમાં ભારતની નિકાસનો હિસ્‍સો ૯૦% થી વધુ છે.

હાલમાં, ભારતની ઈરાનમાં નિકાસ મુખ્‍યત્‍વે માનવતાવાદી ધોરણે પ્રતિબંધોમાંથી મુક્‍તિ આપવામાં આવેલી ચીજવસ્‍તુઓનો સમાવેશ કરે છે.

યુએસના નવા પગલાંથી ભારતીય નિકાસકારોમાં ચિતા વધી છે. રોઇટર્સના જણાવ્‍યા અનુસાર, તાજેતરના વર્ષોમાં ઈરાન સાથે ભારતનો ચોખા, ચા અને ફાર્માસ્‍યુટિકલ વેપાર મોટાભાગે દુબઈ દ્વારા થયો છે. ખાસ કરીને બાસમતી ચોખાની નિકાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ભારતે ૨૦૨૬ ના પહેલા ભાગમાં ઈરાનને આશરે ઼૩૮૩ મિલિયનના ચોખાની નિકાસ કરી હતી.

ભારતીય નિકાસકારો માટે સમસ્‍યાઓ વધી શકે છે કારણ કે આ વેપારનો નોંધપાત્ર હિસ્‍સો દુબઈ દ્વારા થાય છે.