કાઠમંડુ : નેપાળના ઉત્તરીય પહાડી વિસ્તારમાં બુધવારની સવારે જાણે જળપ્રલય ત્રાટક્યો હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. ચીનના તિબેટ તરફથી સવારે આશરે ૮.૩૦થી ૯ વાગ્યાની વચ્ચે જંગી પાણી ભોટેકોશી નદીમાં ધસી આવતાં રસુવા જિલ્લાના તિમુરે અને સ્યાફ્રુબેસી વિસ્તારોમાં આખેઆખી વસાહતો, બજારો, વાહનો અને સરકારી માળખાં પાણીના પ્રચંડ પ્રવાહમાં સપડાયા હતા. સ્થાનિક લોકોએ પાણી આવતાં પહેલાં ભૂકંપ જેવો ધ્રુજારો અને ભારે ગડગડાટ સંભળાયો હોવાનું જણાવ્યું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થાના અહેવાલ પ્રમાણે નેપાળ અને તિબેટ મળીને ઓછામાં ઓછા ૯ લોકોનાં મોત નોંધાયા છે અને મૃત્યુઆંક વધવાની દહેશત વ્યક્ત કરાઈ છે. તિબેટના ગિરૉંગ વિસ્તારમાં પણ ભૂસ્ખલન અને પૂરને કારણે મોટી જાનહાનિ થયાનું ચીની સત્તાવાર માધ્યમોએ જણાવ્યું છે.

નેપાળ સેનાએ બપોર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૨૫ લોકોને બચાવ્યા હોવાનું જણાવ્યું હતું. સેના, સશસ્ત્ર પોલીસ અને નેપાળ પોલીસની વિશાળ ટુકડીઓ બચાવ કામગીરીમાં જોડાઈ છે. ૧૪ હેલિકોપ્ટર તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, જોકે તિમુરે અને સ્યાફ્રુબેસી જેવા અત્યંત અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પાણીનું સ્તર ઊંચું હોવાથી કેટલાક સ્થળે હેલિકોપ્ટર ઉતારવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.

અત્યારે બપોરે ૩.૦૬ વાગ્યાના તાજા અહેવાલમાં નેપાળ પ્રવાસન બોર્ડને ટાંકીને પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં રહેલા ૩૮૪ પ્રવાસીઓનો સંપર્ક થઈ શક્યો નથી, જેમાં ૨૯૧ વિદેશી અને ૯૩ નેપાળી હોવાનું જણાવાયું છે. વિદેશીઓમાં ૧૦૫ ભારતીય નાગરિકોનો પણ સમાવેશ હોવાનું કહેવાયું છે. જોકે આ લોકોને પૂર તાણી ગયું છે એવો અર્થ થતો નથી; માર્ગ, મોબાઇલ અને સંચાર વ્યવસ્થા તૂટી જવાથી ઘણા લોકો માત્ર સંપર્કવિહોણા પણ હોઈ શકે છે. ભારતીય દૂતાવાસ તરફથી આ ૧૦૫ના આંકડાની સ્વતંત્ર સત્તાવાર પુષ્ટિ હજી સામે આવી નથી.

સુરક્ષા કર્મચારીઓના ગુમ અથવા સંપર્કવિહોણા હોવાના આંકડા પણ સતત બદલાઈ રહ્યા છે. તાજા અહેવાલોમાં ૨૬ નેપાળ પોલીસ કર્મચારીઓ અને ૭ સશસ્ત્ર પોલીસ કર્મચારીઓનો સંપર્ક ન હોવાનું જણાવાયું છે. અગાઉ તિમુરે ખાતેના ૯ સશસ્ત્ર પોલીસ કર્મચારીઓ સંપર્કવિહોણા હોવાનું સત્તાવાર રીતે જણાવાયું હતું. બચાવ કામગીરી આગળ વધતાં આ આંકડા સુધરવાની શક્યતા છે.

નેપાળના માર્ગ વિભાગના જણાવ્યા પ્રમાણે નુવાકોટના બેત્રાવતીથી રસુવાગઢી ચીન સરહદ સુધીનો આશરે ૪૨ કિલોમીટરનો માર્ગ અનેક સ્થળે ધોવાઈ ગયો છે. અનેક કોંક્રિટ પુલો પણ તણાઈ ગયા છે. સ્યાફ્રુબેસીથી સરહદ તરફનો વધુ ૧૬ કિલોમીટરનો માર્ગ પણ ભારે નુકસાનગ્રસ્ત થયો છે. આ માર્ગ ચીન સાથેના મહત્વના જમીની વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે.

ગયા વર્ષે આવેલા વિનાશક પૂરમાં નષ્ટ થયેલા મૈત્રી પુલના સ્થળે બનાવવામાં આવેલ નવું માળખું પણ આ વખતે પાણીમાં તણાઈ ગયું હોવાના સ્થાનિક અહેવાલ છે. તિમુરે કસ્ટમ વિસ્તાર, વાહનો અને માલસામાનને પણ ભારે નુકસાન થયું છે.

નેપાળના ઊર્જા તંત્રને પણ મોટો ફટકો પડ્યો છે. ઊર્જા મંત્રાલયના પ્રાથમિક અંદાજ પ્રમાણે લગભગ ૪૩૦ મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદન અને પુરવઠો અસરગ્રસ્ત થયો છે, જે નેપાળની કુલ જળવિદ્યુત ક્ષમતાના ૧૨ ટકાથી વધુ છે.

નેપાળ વીજળી સત્તામંડળે રસુવાગઢી, ચિલિમે, ત્રિશુલી-૩એ જળવિદ્યુત કેન્દ્ર, ત્રિશુલી-૩બીનું ૨૨૦ કિલોવોલ્ટ ઉપમથક, ત્રિશુલી અને દેવીઘાટ વીજમથકોને નુકસાન થયાની પુષ્ટિ કરી છે. પરિણામે રસુવા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વીજ પુરવઠો ખોરવાયો છે.

નેપાળના સત્તાવાર પૂર પૂર્વાનુમાન વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રસુવામાં જ ભારે વરસાદને કારણે આ પૂર આવ્યું હોય તેવા પુરાવા મળ્યા નથી.

ચીન તરફથી નેપાળને આપવામાં આવેલી માહિતી પ્રમાણે તિબેટમાં નદી કોઈ કારણસર અવરોધાઈ હતી અને તેના પાછળ મોટો જળસંગ્રહ સર્જાયો હતો. આ અવરોધ તૂટતાં અચાનક વિશાળ માત્રામાં પાણી નીચે ધસી આવ્યું હોવાની હાલની સૌથી મહત્વની પ્રાથમિક માહિતી છે. 

હજુ જોખમ ટળ્યું નથી : ઉપરવાસનું તળાવ સંપૂર્ણ ખાલી થયું નથી: બપોરે લગભગ ૧.૩૫ વાગ્યે નેપાળના આપત્તિ અને પૂર પૂર્વાનુમાન તંત્રે અત્યંત મહત્વની ચેતવણી આપી હતી. ચીન તરફથી મળેલી માહિતી મુજબ નદી રોકાઈને બનેલું તળાવ હજુ સંપૂર્ણ રીતે ખૂલ્યું કે ખાલી થયું નથી. એટલે વધુ પાણી અચાનક નીચે આવવાની શક્યતા હોવાથી ભોટેકોશી અને ત્રિશુલી નદીકાંઠાના લોકોને આગામી સત્તાવાર સૂચના સુધી નદીથી દૂર ઊંચા અને સુરક્ષિત સ્થળે રહેવા જણાવાયું છે.

પૂરનું પાણી રસુવાથી આગળ નુવાકોટ અને ધાડિંગ તરફ પહોંચી ગયું છે. ત્રિશુલી નદીકાંઠાના રસુવા, નુવાકોટ, ધાડિંગ, ગોરખા અને ચિતવન જિલ્લાઓમાં અતિસતર્કતા જાહેર કરવામાં આવી છે. ધાડિંગના ગલ્છી સુધી જંગી પ્રવાહ પહોંચ્યો હતો અને આગળ મુગ્લિન તરફ તેની અસર અંગે સતત દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે.

આ અત્યંત ઝડપથી બદલાતી હોનારત છે. મૃત્યુ, ગુમશુદા અને સંપર્કવિહોણા લોકોના આંકડા બચાવ કામગીરી સાથે સતત બદલાઈ રહ્યા છે. ઉપરોક્ત સ્થિતિ આજે ૨૬ ઑગસ્ટે બપોરે આશરે ૩.૨૪ વાગ્યા સુધી ઉપલબ્ધ સત્તાવાર અને વિશ્વસનીય અહેવાલોના આધારે છે.