નવી દિલ્હી : યુક્રેન દ્વારા રશિયાની તેલ રિફાઇનરીઓ અને કાળા સમુદ્ર (Black Sea) ના બંદરો પર કરવામાં આવેલા ભયાનક ડ્રોન હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય ચેઇનમાં ભારે તંગદિલી સર્જાઈ છે. આ હુમલાઓના કારણે રશિયાથી તેલની નિકાસ ખોરવાતાં ભારતીય રિફાઇનિંગ કંપનીઓએ તાજેતરના રેકોર્ડ સ્તરેથી રશિયન ક્રૂડની ખરીદીમાં કાપ મૂકવાનું શરૂ કર્યું છે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય પ્રોસેસર્સ હવે રશિયા પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પશ્ચિમ આફ્રિકા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) અને પર્સિયન ગલ્ફના ઉત્પાદક દેશો પાસેથી વૈકલ્પિક ક્રૂડ મેળવવા માટે સક્રિય બન્યા છે.

૨૦૨૨ માં યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો સસ્તો ક્રૂડ સપ્લાયર દેશ બની ગયો હતો અને ગયા મહિને જ ભારતની કુલ ક્રૂડ આયાતમાં અડધાથી વધુ હિસ્સો રશિયન તેલનો હતો. પરંતુ ઊર્જા વિશ્લેષક સંસ્થા 'કેપ્લર' (Kpler) ના ડેટા દર્શાવે છે કે જુલાઈ મહિનામાં જે આયાત ૨.૮ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (bpd) હતી, તે ઓગસ્ટમાં ઘટીને લગભગ ૨ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ જવાનો અંદાજ છે.

ભારતીય રિફાઇનર્સનો ખરીદીમાં મોટો બદલાવ:

• ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC): ભારતની સૌથી મોટી રિફાઇનર કંપની IOC એ અમેરિકા જેવા દૂરના દેશો પાસેથી ક્રૂડ સપ્લાય મેળવવા માટે ટેન્ડર બહાર પાડ્યા છે, જે કંપની માટે એક અસામાન્ય પગલું માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત પર્સિયન ગલ્ફના દેશો માટે પણ અલગ ટેન્ડર જારી કરાયું છે.

• HPCL અને MRPL ની સ્પોટ ખરીદી: હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) અને મંગલોર રિફાઇનરી (MRPL) એ પણ રશિયા સિવાયના દેશો પાસેથી 'સ્પોટ ખરીદી' વધારી દીધી છે.

• દરિયાઈ સપ્લાયમાં ઘટાડો: છેલ્લા ચાર સપ્તાહમાં રશિયન દરિયાઈ ક્રૂડનું શિપમેન્ટ ૪ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસથી ઘટીને ૩.૫ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગયું છે.

ચીન સાથે સ્પર્ધા અને વૈશ્વિક દબાણ:

યુક્રેનિયન હુમલાઓએ રશિયાનું સ્થાનિક રિફાઇનિંગ માળખું તોડી પાડ્યું છે, જેનાથી તેની નિકાસ ક્ષમતા મર્યાદિત બની છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતને સસ્તા રશિયન તેલ માટે ચીન તરફથી પણ આકરી સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. રશિયાના પૂર્વીય બંદરો પરથી ઓક્ટોબરમાં લોડ થનારા 'સોકોલ' (Sokol) ક્રૂડ કાર્ગો ચીની ખરીદદારો દ્વારા વહેલા બુક કરી લેવામાં આવ્યા છે.

પરંપરાગત રીતે ભારત અને ચીન રશિયન તેલના અલગ-અલગ ગ્રેડ ખરીદતા હતા, પરંતુ હવે સપ્લાય ઓછો થતાં આ બંને એશિયન જાયન્ટ્સ એકબીજાની સામે આવી ગયા છે. આ સંજોગોમાં ભારતીય રિફાઇનર્સ પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે ખરીદીનું વૈવિધ્યીકરણ (Diversification) કરી રહ્યા છે.