નેપાળના પહાડી ક્ષેત્રમાં આવેલી છોછેન ખોલા અને પુરેપુ ત્સંગપો નદીઓના સંગમ નજીક એક ભયાનક ભૂસ્ખલન થયું છે. પહાડો ધસી પડવાને કારણે નદીઓનો કુદરતી પ્રવાહ સંપૂર્ણપણે રોકાઈ ગયો છે અને ત્યાં એક વિશાળ ‘બેરિયર લેક’ એટલે કે કૃત્રિમ તળાવ બની ગયું છે. આ તળાવ પાછળ જે રીતે પાણીનો જથ્થો ભેગો થઈ રહ્યો છે તે જોતાં આ વિસ્તાર પર ગમે ત્યારે મોટો જળપ્રલય ત્રાટકવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે.

ચીનના જળ સંસાધન મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ, ગુરુવાર સવાર સુધીમાં જ આ કૃત્રિમ તળાવમાં આશરે 20 લાખ ઘન મીટર પાણીનો અગાધ જથ્થો જમા થઈ ચૂક્યો હતો. પાણીનું સ્તર એટલી હદે વધી ગયું છે કે તળાવમાંથી ઓવરફ્લો થવાનું પણ શરૂ થઈ ગયું છે. આ પરિસ્થિતિ એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત આપી રહી છે કે કુદરતી બંધ હવે પાણીનું દબાણ સહન કરવા માટે અસમર્થ બની રહ્યો છે.

ચાઇના સેન્ટ્રલ ટેલિવિઝન (CCTV) અને ચાઇનીઝ એક્સપર્ટ્સના મતે આગામી ત્રણ દિવસ નેપાળ અને આસપાસના સરહદી વિસ્તારો માટે અત્યંત કટોકટીપૂર્ણ રહેવાના છે. વાતાવરણની આગાહી મુજબ, આગામી 3 દિવસમાં આ લેકમાં વધુ 30 લાખ ઘન મીટર પાણી ઉમેરાવાની પૂર્ણ શક્યતા છે. જો આમ થશે તો કુલ 50 લાખ ઘન મીટર પાણીના અકલ્પનીય દબાણને કારણે આ કૃત્રિમ બંધ તૂટી (બ્રીચ થઈ) શકે છે, જે નીચેના વિસ્તારોમાં સેકન્ડોમાં જ ભયાનક તબાહી સર્જી દેશે.

આ સંભવિત મહાવિનાશના ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને ચીન સરકારે પોતાની સરહદી ટુકડીઓને હાઇ એલર્ટ પર મૂકી દીધી છે. જળપ્રલયની ભયાનકતાને પહોંચી વળવા માટે ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA), સ્પેશિયલ ઈમરજન્સી રેસ્ક્યૂ ટીમો, એન્જિનિયરિંગ ગૃપ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન ઓપરેટરોને પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક ધોરણે રવાના કરી દેવામાં આવ્યા છે જેથી કોઈપણ અણધારી આફત સમયે ત્વરિત બચાવ કામગીરી શરૂ કરી શકાય.

નેપાળ તરફ થયેલા ભયાનક મડસ્લાઇડ (કાચવાળી માટીનું ભારે ભૂસ્ખલન)ની વિપરીત અસર માત્ર પહાડો પૂરતી સીમિત નથી રહી. દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચીનના શિઝાંગ સ્વાયત્ત વિસ્તારમાં આવેલા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા ‘ગિયિરોંગ પોર્ટ’ (Gyirong Port) પર તેની સીધી અસર પડી છે. માર્ગો બંધ થઈ જતાં અને પૂરના ખતરાને પગલે બોર્ડર પરનો વાહનવ્યવહાર તેમજ સંપર્ક સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયો છે.

કોઈપણ મોટી જાનમાલની હોનારત અટકાવવા માટે ચીનનું જળ મંત્રાલય અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. જો આ બેરિયર લેક તૂટે તો પાણી કઈ દિશામાં, કેટલા વેગથી અને કેટલા સમયમાં કયા વિસ્તારોને ડૂબાડશે તેનું મોડેલિંગ કરવા માટે ‘ફ્લડ સિમ્યુલેશન અને એનાલિસિસ’ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. આ ડેટાના આધારે જો જરૂર પડે તો તાત્કાલિક ધોરણે મોટા પાયે ઈવેક્યુએશન (સ્થળાંતર) અને બચાવ અભિયાન ચલાવી શકાશે.

હાલમાં સમગ્ર વિસ્તારમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર અને ભયાનક બનેલી છે. એક તરફ સતત પડી રહેલો મુશળધાર વરસાદ અને બીજી તરફ પહાડી વિસ્તારની અત્યંત વિષમ ભૌગોલિક સ્થિતિ બચાવકર્તાઓ માટે કારમો પડકાર બની રહી છે. તેવામાં ફરી ભૂસ્ખલન થવાના (ગૌણ આફતોના) વધતા ખતરા વચ્ચે પણ બચાવ ટુકડીઓ પોતાની જાન જોખમમાં મૂકીને પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં રહેલા લોકોને સલામત સ્થળે પહોંચાડવા માટે રાત-દિવસ એક કરી રહી છે.