કાઠમંડુ તા.૨૮: નેપાળમાં આશરે ૪૦૦ લોકોના મૃતદેહો મળી આવ્‍યા છે. આ મૃતદેહોનું જતન વહીવટ માટે એક મોટો પડકાર છે. હોસ્‍પિટલોમાં મૃતદેહો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા મર્યાદિત છે, પરંતુ મોટી સંખ્‍યામાં મૃતદેહો મળી આવ્‍યા હોવાથી તેમનું જતન એક મોટો પડકાર બની ગયું છે.

વિનાશક પૂર પછી નેપાળમાં મૃતદેહોનું સંચાલન વહીવટ માટે એક મોટો પડકાર છે. મૃતદેહોની જતન ચાલુ છે. અત્‍યાર સુધીમાં લગભગ ૪૦૦ મૃતદેહો મળી આવ્‍યા છે. સેંકડો મૃતદેહોનું સંચાલન કરવાનો પડકાર વધ્‍યો છે. મૃતદેહોના પ્રવાહે શોધ અને બચાવ કામગીરીને જટિલ બનાવી છે, જ્‍યારે પર્યાપ્ત કોલ્‍ડ સ્‍ટોરેજ સુવિધાઓ (મોર્ચ્‍યુરી) ના અભાવે પણ મૃતદેહોના સંચાલનનો પડકાર વધાર્યો છે.

ચિતવાનમાં આરોગ્‍ય સંસ્‍થાઓ પાસે મહત્તમ ૫૦ મૃતદેહો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા છે. જોકે, મૃતદેહોની સંખ્‍યા ૧૩૦ થી વધુ થઈ ગઈ છે. નિયમો અનુસાર, વિગતવાર માહિતી એકત્રિત કર્યા પછી, ફોટોગ્રાફસ લીધા પછી અને અન્‍ય ઓળખ પુરાવા સાચવ્‍યા પછી જ મૃતદેહોનું સંચાલન કરવું જોઈએ. આનાથી વહીવટ સામે પડકાર વધુ વધ્‍યો છે.

ત્રિભુવન યુનિવર્સિટી ટીચિગ હોસ્‍પિટલના વરિષ્ઠ ફોરેન્‍સિક નિષ્‍ણાત ડો. ગોપાલ ચૌધરીના મતે, આવી મોટી કુદરતી આફતો દરમિયાન, મૃતદેહ મળતાની સાથે જ અંતિમ સંસ્‍કાર ઉતાવળમાં ન કરવા જોઈએ. આફતો દરમિયાન મૃતદેહોના સંચાલન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અને માર્ગદર્શિકા અસ્‍તિત્‍વમાં છે. ડો. ચૌધરી કહે છે, પહેલી પ્રાથમિકતા એ છે કે મૃતદેહનો સુરક્ષિત સંગ્રહ સુનિﾍતિ કરવામાં આવે. મૃતદેહ ક્‍યાં મળ્‍યો હતો? કઈ સ્‍થિતિમાં? શરીર પર કયા ઓળખ ચિﾎો છે? આ બધી વિગતો વ્‍યવસ્‍થિત રીતે રેકોર્ડ કરવી જોઈએ.

ડો. ચૌધરીના મતે, નેપાળની મોટાભાગની હોસ્‍પિટલોમાં એક સમયે સેંકડો મૃતદેહો સંગ્રહિત કરવા માટે સક્ષમ પર્યાપ્ત શબઘર (કોલ્‍ડ સ્‍ટોરેજ સુવિધાઓ) નથી. આ જ કારણ છે કે મૃતદેહોને સાચવવામાં મુશ્‍કેલીઓ આવી રહી છે. ઘણા લોકો કલાકો સુધી કાટમાળ નીચે દટાયેલા રહ્યા, ફક્‍ત બહાર કાઢવામાં આવ્‍યા. આ મૃતદેહોને સાચવવાનું વધુ મુશ્‍કેલ છે, કારણ કે તેમાંથી ઝડપથી દુર્ગંધ આવવા લાગે છે.