નવી દિલ્હી :  દેશના કરોડો રસોડામાં દૈનિક વપરાતી જાણીતી મસાલા બ્રાન્ડ્સ 'એવરેસ્ટ' અને 'લાલજી ગોધુ' (LG) ની કમ્પાઉન્ડેડ હિંગમાં ગંભીર ભેળસેળ બહાર આવતાં ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) એ તેની દેશવ્યાપી વેચાણ પર તત્કાલ અસરથી પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે. એક જાગૃત ગ્રાહકની ફરિયાદ બાદ શરૂ થયેલી તપાસમાં મુંબઈ અને ગુજરાતના ઉમ્બરગાંવ સ્થિત ઉત્પાદન એકમોમાંથી લેવાયેલા નમૂના સબ-સ્ટેન્ડર્ડ અને અત્યંત નબળી ગુણવત્તાના મળી આવ્યા હતા. સરકારી ધોરણો મુજબ કમ્પાઉન્ડેડ હિંગમાં ઓછામાં ઓછું 5% આલ્કોહોલ-દ્રાવ્ય અર્ક હોવું આવશ્યક છે, જ્યારે આ બ્રાન્ડ્સમાં તે માત્ર 0 થી 3% જ મળી આવ્યું હતું. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે કંપનીઓ વાસ્તવિક હિંગનું પ્રમાણ નિયમ કરતાં 30 થી 40 ટકા ઓછું રાખીને ગ્રાહકોની આરોગ્ય સાથે ચેડાં કરી રહી હતી.

તપાસની ગંભીરતા ત્યાં જ ન અટકી; લાલજી ગોધુ બ્રાન્ડની અસલી (રો) હિંગની છ અલગ-અલગ વેરાયટીના ટેસ્ટિંગ દરમિયાન ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. નિયમ અનુસાર અસલી હિંગમાં સ્ટાર્ચની માત્રા 1% થી વધુ ન હોવી જોઈએ, જ્યારે લેબ રિપોર્ટમાં આ પ્રમાણ 15 થી 32% સુધીનું મળી આવ્યું છે, જે મર્યાદા કરતાં અનેક ગણું વધારે છે. FSSAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ બે બ્રાન્ડ્સની હિંગ ઉપરાંત અન્ય ચોક્કસ ગરમ મસાલા અને ચિકન મસાલાના સેમ્પલોમાં પણ ટેકનિકલ ખામીઓ અને સબ-સ્ટેન્ડર્ડ ગુણવત્તા જોવા મળી છે. આ કાર્યવાહીથી ભારતીય મસાલા ઉદ્યોગમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે.

ખાદ્ય સુરક્ષા સંસ્થાએ ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવા માટે આ આકરા આદેશો આપ્યા છે અને બંને ઉત્પાદકો પાસે જવાબો માંગ્યા છે. FSSAI એ બંને કંપનીઓને આ ગંભીર ભૂલો અને ભેળસેળ કેવી રીતે સુધારશે તેની સંપૂર્ણ સુધારાત્મક યોજના (Action Plan) રજૂ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે. હાલ પૂરતું આ બંને બ્રાન્ડ્સની હિંગ બજારમાંથી હટાવી લેવામાં આવી છે, જોકે એજન્સીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ પ્રતિબંધ હાલ પૂરતો માત્ર હિંગ ઉત્પાદનો પર જ લાદવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાએ પેકેજ્ડ ફૂડ બ્રાન્ડ્સની ગુણવત્તા અને તેના દાવાઓ પર ફરી એકવાર મોટા સવાલો ઊભા કર્યા છે.