નવી દિલ્‍હીઃ શું આ વર્ષે નબળું ચોમાસુ તમારા રસોડાને અસર કરી શકે છે? જ્‍યારે સરકાર હાલમાં આ વાતનો ઇનકાર કરી રહી છે, ત્‍યારે વરસાદના અભાવે ચોક્કસપણે ખેતી અંગે ચિતાઓ ઉભી કરી છે. દેશમાં ખરીફ પાકનું વાવેતર ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આશરે ૧.૯ મિલિયન હેક્‍ટર ઘટ્‍યું છે, અને ડાંગરની ખેતીને સૌથી વધુ નુકસાન થયું છે. જ્‍યારે ઘણા મુખ્‍ય કૃષિ રાજ્‍યો ભારે વરસાદની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્‍યારે સપ્‍ટેમ્‍બરમાં ચોમાસુ તેમને ટેકો નહીં આપે તો પાક ઉત્‍પાદન પર શું અસર થઈ શકે છે તે અંગે પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. કૃષિ મંત્રાલયના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ૨૮ ઓગસ્‍ટ, ૨૦૨૬ સુધીમાં, દેશમાં ખરીફ પાકનું વાવેતર ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ૧.૮૯૧ મિલિયન હેક્‍ટર ઘટ્‍યું છે. ડાંગરના વાવેતરમાં સૌથી મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેમાં વિસ્‍તારમાં ૧.૪૩૬ મિલિયન હેક્‍ટરનો ઘટાડો થયો હતો.

આ વર્ષે, ઓગસ્‍ટની શરૂઆતમાં કેટલાક વિસ્‍તારોમાં સારો વરસાદ પડ્‍યો હતો, જેનાથી ચોમાસુ ગતિ પકડશે તેવી આશા જાગી હતી. જોકે, મહિનાના બીજા ભાગમાં વરસાદ નબળો પડ્‍યો હતો. પરિણામે, દેશમાં ૧ જૂનથી ૩૦ ઓગસ્‍ટ સુધીમાં સરેરાશ ૧૪ ટકા વરસાદની ખાધ નોંધાઈ છે. સૌથી ગંભીર સમસ્‍યાઓ પૂર્વી અને ઉત્તરપૂર્વ ભારતમાં જોવા મળી રહી છે, જ્‍યાં ચોમાસાની ખાધ ૨૬.૩ ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. દક્ષિણ ભારતમાં પણ પરિસ્‍થિતિ બહુ સારી નથી, જ્‍યાં ૨૩.૭ ટકા વરસાદની ખાધ નોંધાઈ છે. ઉત્તરપﾍમિ ભારતમાં ૧૦.૭ ટકા અને મધ્‍ય ભારતમાં ૩.૬ ટકા વરસાદ પડ્‍યો છે. સૌથી ચોંકાવનારો ડેટા મેઘાલયનો છે. દેશના સૌથી વધુ વરસાદ ધરાવતા રાજ્‍યોમાંના એક ગણાતા મેઘાલયમાં આ વર્ષે ૫૮ ટકા વરસાદની ખાધ નોંધાઈ છે.

હવામાન વિભાગના ડેટા અનુસાર, ઘણા મુખ્‍ય કૃષિ રાજ્‍યોમાં સામાન્‍ય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછો વરસાદ પડ્‍યો છે.

આંધ્રપ્રદેશઃ ૪૧% ઘટાડો

બિહારઃ ૪૦% ઘટાડો

પંજાબઃ ૩૬% ઘટાડો

આસામઃ ૨૬% ઘટાડો

રાજસ્‍થાનઃ ૨૩%  ઘટાડો

કર્ણાટકઃ ૨૩% ઘટાડો

કેરળઃ ૨૧% ઘટાડો

તમિલનાડુઃ ૨૦% ઘટાડો

આ રાજ્‍યોના ખેડૂતો વાવણી અને પ્રારંભિક પાક વૃદ્ધિ બંને મોરચે મુશ્‍કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે.

વરસાદના અભાવની સૌથી મોટી અસર ડાંગર પર જોવા મળી રહી છે. ડાંગર દેશમાં સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ ખરીફ પાક છે અને લાખો લોકોના ખોરાક સાથે સીધો જોડાયેલો છે. કૃષિ મંત્રાલયના જણાવ્‍યા અનુસાર, ૨૮ ઓગસ્‍ટ સુધી, ડાંગરનું વાવેતર ગયા વર્ષ કરતાં ૧૪.૩૬ લાખ હેક્‍ટર ઓછું થયું હતું. ડાંગરની ખેતી મુખ્‍યત્‍વે પાણી પર આધારિત છે. તેથી, જે રાજ્‍યોમાં વરસાદ ઓછો હતો, ત્‍યાં ઘણા ખેડૂતોએ વાવણી મુલતવી રાખી હતી અથવા વાવેતર વિસ્‍તાર ઘટાડ્‍યો હતો.

હાલમાં, કેન્‍દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે પરિસ્‍થિતિ ચોક્કસપણે ચિતાજનક છે, પરંતુ ગભરાવાની જરૂર નથી. ૨૦ ઓગસ્‍ટના રોજ  કેન્‍દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિહ ચૌહાણે જણાવ્‍યું હતું કે, વર્તમાન પરિસ્‍થિતિને જોતાં, ખાદ્યાન્ન ઉત્‍પાદન પર કોઈ અસર થવાની શક્‍યતા નથી. તેમના મતે, ખરીફ મોસમ હજુ પૂરી થઈ નથી, અને સપ્‍ટેમ્‍બરનો વરસાદ મહત્‍વપૂર્ણ રહેશે. તેમણે વિશ્વાસ વ્‍યક્‍ત કર્યો કે આ વર્ષે ઉત્‍પાદન સારું થઈ શકે છે. સરકારનો અંદાજ છે કે વાવણી ઓછી હોવા છતાં, જો પાકનો વિકાસ સારો રહેશે અને સપ્‍ટેમ્‍બરમાં પૂરતો વરસાદ પડશે, તો ઉત્‍પાદન પર ખાસ અસર થશે નહીં.

હવામાન વિભાગ અનુસાર, બંગાળની ખાડીમાં ઓછા દબાણવાળા ક્ષેત્રને કારણે, આગામી થોડા દિવસોમાં પﾍમિ બંગાળ, ઝારખંડ, ઓડિશા અને છત્તીસગઢમાં ભારે વરસાદની અપેક્ષા છે. આનાથી પૂર્વ ભારતના કેટલાક વિસ્‍તારોમાં રાહત મળી શકે છે. જોકે, હવામાન વિભાગ આગાહી કરે છે કે દેશમાં ચોમાસાની ઋતુના બીજા ભાગમાં ઓગસ્‍ટ અને સપ્‍ટેમ્‍બર દરમિયાન સામાન્‍ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડી શકે છે. આ પાછળનું મુખ્‍ય કારણ પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિકસતી મધ્‍યમ અલ નીનો સ્‍થિતિ હોવાનું માનવામાં આવે છે. હવામાનશાષીઓની આગાહી છે કે અલ નીનો વધુ મજબૂત થઈ શકે છે, જે ભારતીય ચોમાસાને અસર કરી શકે છે.

હાલમાં, વાર્તા ફક્‍ત ૧.૯ મિલિયન હેક્‍ટર વાવેતર હેઠળની નથી. વાસ્‍તવિક પ્રશ્ન એ છે કે સપ્‍ટેમ્‍બરમાં વરસાદ કેવો રહેશે. જો ચોમાસાની વિદાય પહેલા સારો વરસાદ થાય છે, તો પાકને નોંધપાત્ર રાહત મળી શકે છે. જો કે, જો વરસાદનું સંકટ ચાલુ રહે છે, તો ડાંગર સહિત ઘણા ખરીફ પાક પર દબાણ વધી શકે છે. તેથી, ખેડૂતો હાલમાં આકાશ પર નજર રાખી રહ્યા છે, અને કૃષિ નિષ્‍ણાતો સપ્‍ટેમ્‍બરના વરસાદ પર નજર રાખી રહ્યા છે. આનાથી નક્કી થશે કે નબળું ચોમાસું વાવણી સુધી મર્યાદિત છે કે તેની અસર દેશના ખાદ્ય ઉત્‍પાદન સુધી પહોંચે છે.