કાઠમંડુ, તા.૩૧: નેપાળમાં હાલમાં જ ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આવેલા વિનાશક પૂર અને તબાહી પાછળ કોઈ પરંપરાગત મૂસળધાર વરસાદ કે વાદળ ફાટવાની ઘટના જવાબદાર નહોતી, પરંતુ હિમાલયની ઊંચી ચોટીઓ પરથી ત્રાસદાયી ઝડપે તૂટી પડેલું બરફ-ખડકનું ભયાનક હિમસ્ખલન (Ice-Rock Avalanche) હતું! નેપાળ પર્યાવરણ સોસાયટી (NES) દ્વારા રવિવારે બહાર પાડવામાં આવેલા વૈજ્ઞાનિકોના પ્રારંભિક તપાસ અહેવાલમાં આ ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, નદી કાંઠેથી સતત મળી રહેલા મૃતદેહો સાથે આ કુદરતી આફતમાં સોમવાર સુધીમાં મૃત્યુઆંક વધીને ૯૦૩ ની ભયાનક સપાટીએ પહોંચી ગયો છે.

 

માત્ર ૭ મિનિટમાં ૨૨ કિલોમીટર સુધી બુલેટ ટ્રેનની ઝડપે ધસમસ્યો કાટમાળ

ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) ઈમેજરી, હવામાનશાસ્ત્રીય માહિતી અને નદી પ્રણાલીના ગહન વિશ્લેષણ બાદ વૈજ્ઞાનિકોએ જણાવ્યું કે, ૨૬ ઓગસ્ટના રોજ રાસુવા જિલ્લાના લાંગટાંગ-લિરુંગ વિસ્તારમાં દરિયાઈ સપાટીથી આશરે ૫,૨૦૦ મીટર (૧૭,૦૦૦ ફૂટથી વધુ) ની અતિ ઊંચાઈએથી સવારે ૮:૩૭ વાગ્યે હિમનદીનો આશરે ૦.૫૬ ચોરસ કિલોમીટરનો મોટો હિસ્સો કડાકાભેર તૂટી પડ્યો હતો. બરફ, ભારી ખડકો અને કાટમાળનો આ વિશાળ જથ્થો ઢાળવાળા પહાડો પરથી સરકીને ૨,૯૩૦ મીટરની ઊંચાઈએ આવેલી લહેન્ડે નદીમાં ખાબક્યો હતો.

 

ત્યાંથી આ પ્રલયકારી પ્રવાહ ૪૬.૩ મીટર પ્રતિ સેકન્ડ (એટલે કે કલાકના ૧૬૭ કિલોમીટર) ની અકલ્પનીય બુલેટ ટ્રેન જેવી ઝડપે ધસમસતો માત્ર ૭ મિનિટમાં ૨૨ કિલોમીટર દૂર રસુવાગઢી સુધી પહોંચી ગયો હતો! આ ઉછાળો ભોટેકોશી નદીમાં થઈને ત્રિશુલી નદી કોરિડોરમાં પ્રવેશતાની સાથે જ સમગ્ર વિસ્તારમાં જળ-પ્રલય અને તબાહી મચી ગઈ હતી.

 

વૈજ્ઞાનિક તપાસના મુખ્ય અને ચોંકાવનારા તારણો:

• GLOF નો કોઈ પુરાવો નહીં: પ્રારંભિક ધારણાઓથી વિપરીત, આ આપત્તિ હિમનદી તળાવ ફાટવાથી (Glacial Lake Outburst Flood - GLOF) કે ભારે વાદળ ફાટવાથી નથી થઈ.

 

• વિશાળ ભૌગોલિક ફેરફાર: સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે આ હિમસ્ખલનને કારણે આશરે ૧૦ ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં કાયમી ભૌગોલિક ફેરફારો થઈ ગયા છે.

 

• પૂર પહેલાં અચાનક પાણી ઘટ્યું: પૂર આવ્યાના કલાકો પહેલાં સવારે ૫ થી ૮ વાગ્યા દરમિયાન રસુવાગઢી અને સ્યાફ્રુબેસી ખાતે નદીનું પાણી અચાનક ઘટી ગયું હતું, જે દર્શાવે છે કે ઉપરવાસમાં બરફ-કાટમાળના ભરાવાના કારણે નદીનો પ્રવાહ ક્ષણિક સમય માટે રોકાઈ ગયો હતો અને બાદમાં ધડાકાભેર તૂટી પડ્યો હતો.

 

જળવિદ્યુત ક્ષેત્રને કારમો ફટકો: રૂ. ૩ ટ્રિલિયનનું આર્થિક નુકસાન

આ કુદરતી આફતે નેપાળના ઉર્જા માળખાને મોટો ઝાટકો આપ્યો છે. નેપાળ વીજળી સત્તામંડળ (NEA) ના પ્રાથમિક આંકડા મુજબ, આ રૂટ પર આવેલા ૧૩ જળવિદ્યુત (હાઈડ્રોપાવર) પ્રોજેક્ટ્સ અને એક સોલાર પ્રોજેક્ટ કાટમાળ અને પૂરના પ્રવાહમાં તબાહ થઈ ગયા છે. આના કારણે નેપાળના રાષ્ટ્રીય ગ્રીડમાંથી એકસાથે ૪૩૧ મેગાવોટ જેટલી વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા ઠપ થઈ ગઈ છે.

 

સરકારી પ્રાથમિક મૂલ્યાંકન મુજબ દેશને આ આફતથી આશરે રૂપિયા ૩ ટ્રિલિયન (રૂ. ૩ લાખ કરોડ) નું તોતિંગ આર્થિક નુકસાન થયું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ ઉમેર્યું છે કે બરફ પીગળવાના ચોક્કસ પ્રમાણ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પ્રક્રિયાને વધુ વિગતવાર સમજવા માટે ઉચ્ચ સ્તરીય ક્ષેત્રીય (ગ્રાઉન્ડ) તપાસની તાતી જરૂરિયાત છે.