ભારતમાં એનર્જી ડ્રિંક પીતા લોકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ બદલાવ થવા જઈ રહ્યો છે. જો તમે પેપ્સી સ્ટિંગ, રેડ બુલ, મોન્સ્ટર, કેમ્પા એનર્જી અથવા હેલ એનર્જી જેવા પીણાં ખરીદતા હો, તો હવે ટૂંક સમયમાં તેમની બોટલ પર "Energy Drink" શબ્દ જોવા નહીં મળે. ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI)એ આ તમામ કંપનીઓને તેમના ઉત્પાદનો પરથી "Energy Drink" અથવા તેના જેવા દાવા દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ નિર્ણય માત્ર લેબલ બદલવાનો નથી, પરંતુ ગ્રાહકોને આપવામાં આવતી માહિતી વધુ સ્પષ્ટ અને ભ્રામક દાવાઓથી મુક્ત રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ છે. FSSAIનું માનવું છે કે ગ્રાહકોને કોઈપણ ઉત્પાદન વિશે સાચી અને વૈજ્ઞાનિક માહિતી મળવી જોઈએ.

FSSAIના જણાવ્યા મુજબ હાલમાં ભારતમાં Energy Drink માટે કોઈ સત્તાવાર ફૂડ કેટેગરી નક્કી કરવામાં આવી નથી. એટલે કે, કોઈપણ પીણાને "Energy Drink" તરીકે રજૂ કરવું અથવા તે શરીરને તરત ઊર્જા આપે છે, થાક દૂર કરે છે અથવા માનસિક ક્ષમતા વધારવાનો દાવો કરે છે, તે નિયમોની દૃષ્ટિએ યોગ્ય નથી. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, આવા દાવાઓથી ગ્રાહકોમાં એવી માન્યતા ઊભી થઈ શકે છે કે આ પીણાં સામાન્ય સોફ્ટ ડ્રિંક્સ કરતાં વધુ આરોગ્યપ્રદ અથવા ફાયદાકારક છે, જ્યારે તે દરેક કિસ્સામાં સાબિત થતું નથી.

FSSAIના આ નિર્ણયની અસર દેશની અનેક જાણીતી બ્રાન્ડ્સ પર પડશે. તેમાં મુખ્યત્વે Pepsi Sting, Red Bull, Monster Beverages, Campa Energy અને Hell Energy કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ કંપનીઓએ હવે પોતાના ઉત્પાદનોના પેકેજિંગ લેબલિંગ અને માર્કેટિંગમાં જરૂરી ફેરફાર કરવા પડશે. એટલે કે, બોટલ અથવા કેન પર "Energy Drink" શબ્દનો ઉપયોગ હવે કરી શકાશે નહીં.

અહેવાલો અનુસાર, શરૂઆતમાં કેટલીક કંપનીઓએ FSSAIના નિર્ણય સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે "Energy Drink" શબ્દ તેમની બ્રાન્ડ ઓળખ (Brand Identity)નો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જો આ શબ્દ દૂર કરવામાં આવશે તો ગ્રાહકોમાં ગૂંચવણ ઊભી થઈ શકે છે અને વેચાણ પર પણ અસર પડી શકે છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી એક બંધ બારણે બેઠક દરમિયાન FSSAIએ કંપનીઓને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે જો તેમને આ નિર્ણય સામે કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તેઓ કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકે છે. જોકે, બાદમાં ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ મોટાભાગની કંપનીઓ નિયમોનું પાલન કરવા સંમત થઈ ગઈ હતી. FSSAIએ કંપનીઓને નવા નિયમો અમલમાં લાવવા અને નવા લેબલ તૈયાર કરવા માટે 90 દિવસનો સમય પણ આપ્યો છે.

વિશ્વના અનેક દેશોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી વધુ કેફીન ધરાવતા પીણાં અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આવા પીણાંમાં સામાન્ય રીતે કેફીન ઉપરાંત વધુ પ્રમાણમાં ખાંડ અને ટૌરિન (Taurine) જેવા ઘટકો હોય છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે આવા પીણાંનું વધુ પ્રમાણમાં સેવન કરવાથી કેટલીક વ્યક્તિઓમાં હૃદયના ધબકારા વધવા, ઊંઘમાં ખલેલ, બેચેની અને અન્ય આરોગ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો અને કિશોરોમાં આવા પીણાંનો વધતો ઉપયોગ ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે.

ભારત એકમાત્ર દેશ નથી જ્યાં આવા નિયમો પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. ઇંગ્લેન્ડ સહિત ઘણા દેશોએ પણ વધુ કેફીન ધરાવતા પીણાં અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ઇંગ્લેન્ડે આગામી વર્ષના એપ્રિલથી 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને ઉચ્ચ કેફીનવાળા એનર્જી ડ્રિંક્સ વેચવા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણયનો હેતુ યુવાનોના આરોગ્યનું રક્ષણ કરવાનો છે.

ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એનર્જી ડ્રિંક માર્કેટ ઝડપથી વિસ્તર્યું છે. ખાસ કરીને 2017માં લોન્ચ થયેલી Pepsi Sting ખૂબ જ લોકપ્રિય બની હતી. માત્ર ₹20 જેવી ઓછી કિંમતના કારણે આ પીણું ખાસ કરીને 15થી 19 વર્ષની વયના યુવાનો, કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોના ગ્રાહકોમાં ઝડપથી લોકપ્રિય બન્યું હતું. અન્ય બ્રાન્ડ્સે પણ ભારતીય બજારમાં પોતાની હાજરી મજબૂત બનાવી છે.

આ નિર્ણય પછી ગ્રાહકોને પીણાંની ગુણવત્તા, સ્વાદ અથવા ફોર્મ્યુલામાં કોઈ તાત્કાલિક ફેરફાર જોવા નહીં મળે. મુખ્ય ફેરફાર માત્ર લેબલિંગમાં થશે. એટલે કે, બોટલ અથવા કેન પર "Energy Drink" શબ્દ નહીં લખાય. જોકે ઉત્પાદનમાં રહેલા ઘટકો અને પોષક તત્વોની માહિતી અગાઉની જેમ જ લેબલ પર ઉપલબ્ધ રહેશે.