મુંબઈ : મુંબઈ સ્થિત ટાટા મેમોરિયલ હોસ્પિટલના સંશોધકોએ તબીબી ક્ષેત્રે એક ક્રાંતિકારી શોધ કરી છે જે લાખો કેન્સરના દર્દીઓ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે ડેન્ગ્યુમાં પ્લેટલેટ વધારવા માટે વપરાતા પપૈયાના પાનનો અર્ક (Carica Papaya Leaf Extract - CPLE) હવે કીમોથેરાપી લેતા કેન્સરના દર્દીઓ માટે પણ અતિ અસરકારક હોવાનું સાબિત થયું છે. કીમોથેરાપી દરમિયાન દર્દીઓના પ્લેટલેટ કાઉન્ટમાં જે ઘટાડો થાય છે, તેને સુધારવા માટે આ એક સસ્તું અને સલામત માધ્યમ બની શકે છે.

કીમોથેરાપી શરીરની 'રક્ત-કોષ ફેક્ટરી' એટલે કે અસ્થિ મજ્જા (bone marrow) ને દબાવી દે છે, જેના કારણે પ્લેટલેટનું ઉત્પાદન ઘટી જાય છે. આ સ્થિતિને 'થ્રોમ્બોસાયટોપેનિયા' કહેવાય છે, જે દર્દીઓમાં આંતરિક રક્તસ્રાવનું ગંભીર જોખમ વધારે છે. અત્યાર સુધી આ સ્થિતિને સુધારવા માટે રોમીપ્લોસ્ટિમ કે એલ્ટ્રોમ્બોપેગ જેવી મોંઘી દવાઓ લેવી પડતી હતી, જેનો ખર્ચ હજારોથી લાખો રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. તેની સરખામણીમાં ટાટા મેમોરિયલનો આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે માત્ર 350 રૂપિયાનો પપૈયાના પાનનો અર્કનો કોર્સ દર્દીઓને ચાર દિવસમાં સુરક્ષિત પ્લેટલેટ સ્તર સુધી પહોંચાડી શકે છે.

ડો. વિકાસ ઓસ્ટવાલના નેતૃત્વમાં 219 દર્દીઓ પર હાથ ધરવામાં આવેલી આ રેન્ડમાઇઝ્ડ ટ્રાયલમાં જોવા મળ્યું કે જે દર્દીઓએ આ કુદરતી અર્ક લીધો હતો, તેમને કીમોથેરાપીના ડોઝમાં ઘટાડો કે વિલંબ કરવાની જરૂરિયાત બહુ ઓછી પડી હતી. આ સંશોધન શિકાગોમાં અમેરિકન સોસાયટી ઓફ ક્લિનિકલ ઓન્કોલોજી (ASCO) ની વાર્ષિક બેઠકમાં રજૂ કરાયું હતું અને હવે જર્નલ ઓફ ક્લિનિકલ ઓન્કોલોજીમાં પ્રકાશિત થયું છે.

સૌથી મોટી વાત એ છે કે, આ અર્ક અત્યંત સુરક્ષિત હોવાનું જણાયું છે. ઘણીવાર પ્લેટલેટ વધારતી મોંઘી દવાઓથી નસોમાં લોહી ગંઠાવાની (થ્રોમ્બોસિસ) ગંભીર આડઅસર થતી હોય છે, જ્યારે પપૈયાના પાનનો અર્ક આવી કોઈ પણ ગંભીર આડઅસર વગર અસરકારક કામ કરે છે. સંશોધકો હવે આ અર્કમાં રહેલા તે મુખ્ય ઘટકની શોધ કરી રહ્યા છે જે પ્લેટલેટ ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે. ટાટા મેમોરિયલની આ સફળતા માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના કેન્સર પીડિતો માટે એક સસ્તી અને સક્ષમ સારવાર પદ્ધતિનો માર્ગ મોકળો કરે છે.