જો ગામનો સૌથી ધનિક માણસ અચાનક પોતાના બધા પૈસા ઉપાડીને બીજે ક્યાંક રોકાણ કરવાનો નિર્ણય લે, તો આખું ગામ અશાંતિમાં મુકાઈ જશે. દુકાનદારો ચિંતિત થશે, જમીનના ભાવ બદલાશે, અને લોકોની યોજનાઓ પણ બદલાશે. હવે, આ પરિસ્થિતિને વૈશ્વિક સ્તરે ધ્યાનમાં લો... અને સમજો, હા, દુનિયામાં એક એવો દેશ છે જેની પાસે લગભગ $1.1 ટ્રિલિયન યુએસ સરકારી બોન્ડ છે. એટલા પૈસા કે તેને ગણવામાં દિવસો લાગશે. 

તે દેશનું નામ જાપાન છે... આજકાલ તે ચર્ચાનો વિષય છે. વિશ્વના સૌથી મોટા રોકાણકારો જાપાન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. 

 CNBC ઇન્ટરનેશનલના અહેવાલ મુજબ, જાપાન ધીમે ધીમે તેના યુએસ બોન્ડ વેચી રહ્યું છે. હવે તમને આશ્ચર્ય થશે કે જાપાન તેના બોન્ડ વેચે છે કે ખરીદે છે, તેનાથી ભારતમાં રોકાણકારને શું ફરક પડે છે?

તેનાથી ફરક પડે છે... અને ઘણો મોટો ફરક પડે છે... ખરેખર, તે આજથી શરૂ થયો ન હતો. ઘણા વર્ષોથી, જાપાનમાં વ્યાજ દર શૂન્યની નજીક રહ્યા. બેંકોમાં પૈસા રાખવાથી કે બોન્ડ ખરીદવાથી વધારે આવક થતી ન હતી. જાપાની રોકાણકારોએ નક્કી કર્યું કે તેઓ ઘરે વધારે કમાણી કરતા ન હોવાથી, તેમણે તેમના પૈસા બીજે ક્યાંક રોકાણ કરવા જોઈએ. દરમિયાન, યુએસમાં સરકારી બોન્ડ 4-5% વ્યાજ કમાતા હતા.

જાપાને યેનમાં ઓછા વ્યાજ દરે ઉધાર લીધું અને તે પૈસા અમેરિકા સહિત વિશ્વભરના બજારોમાં રોકાણ કર્યા. 

આને યેન કેરી ટ્રેડ કહેવામાં આવે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જાપાન પાસેથી સસ્તા પૈસા ઉધાર લો અને વધુ કમાણી કરવા માટે તેને અન્ય દેશોમાં રોકાણ કરો. આ રમત ઘણા વર્ષો સુધી ચાલુ રહી. આ વ્યૂહરચનાનો ઉપયોગ કરીને વિશ્વભરમાં ટ્રિલિયન ડોલર ફરતા હતા. 

પરંતુ હવે વાર્તા બદલાઈ રહી છે. કારણ કે જાપાની રાજકારણમાં પરિવર્તન આવ્યું છે. જે જાપાન એક સમયે વિશ્વને સસ્તા પૈસા પૂરા પાડતું હતું તે જ જાપાન હવે ઘરે પરત ફરી રહ્યું છે. 

કારણ જાપાનના બોન્ડ્સ છે... જાપાનના 30 વર્ષના સરકારી બોન્ડ્સ પરનું વળતર 1999 પછીના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. 10 વર્ષના સરકારી બોન્ડ્સ પરનું વળતર પણ લગભગ 29 વર્ષમાં રેકોર્ડ નીચા સ્તરે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જાપાનમાં રોકાણ કરવાથી હવે પહેલા કરતાં વધુ વળતર મળે છે. આ જ કારણ છે કે જાપાની રોકાણકારો યુએસ અને અન્ય દેશોમાંથી પૈસા પાછા ખેંચી રહ્યા છે અને તેને જાપાન પાછા લાવી રહ્યા છે. 

અને અહીંથી વૈશ્વિક તણાવ શરૂ થાય છે. દરમિયાન, યેન પણ હેડલાઇન્સમાં છે. ડોલર સામે તેનું મૂલ્ય 160 ની આસપાસ પહોંચી ગયું છે. 

પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ છે કે જાપાનના નાણામંત્રીએ જાહેર કરવું પડ્યું છે કે સરકાર વિદેશી વિનિમય બજારમાં હસ્તક્ષેપ કરવા તૈયાર છે. 

યેનને સ્થિર કરવા માટે, બેંક ઓફ જાપાને એપ્રિલ અને મે મહિનામાં આશરે 63 ટ્રિલિયન યેન અથવા આશરે $400 બિલિયન ખર્ચ કર્યા. આટલા પૈસા ફક્ત યેનના ઘટાડાને રોકવા માટે રોકાણ કરવામાં આવ્યા હતા. 

પરંતુ વાર્તા ત્યાં સમાપ્ત થતી નથી. જાપાને માત્ર ત્રણ મહિનામાં લગભગ $30 બિલિયન મૂલ્યના યુએસ બોન્ડ વેચી દીધા. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ છેલ્લા ચાર વર્ષમાં સૌથી ઝડપી વેચાણનો દોર છે. 

હવે વિચાર કરો કે આ અસર કેવી રીતે ફેલાય છે. જ્યારે જાપાન યુએસ બોન્ડ વેચે છે, ત્યારે બજારમાં બોન્ડનો પુરવઠો વધે છે. 

જેમ જેમ સપ્લાય વધે છે, બોન્ડના ભાવ દબાણમાં આવે છે. અને જ્યારે બોન્ડના ભાવ ઘટે છે, ત્યારે તેમની ઉપજ વધે છે. આ બદલામાં યુએસમાં વ્યાજ દરો પર દબાણ વધારે છે. 

જ્યારે યુએસમાં વ્યાજ દર વધે છે, ત્યારે વિશ્વભરમાં પૈસા વધુ મોંઘા થાય છે. કંપનીઓ માટે દેવું વધુ મોંઘું બને છે, સરકારો માટે દેવું વધુ મોંઘું બને છે, વ્યવસાયો માટે દેવું વધુ મોંઘું બને છે... અને રોકાણકારો માટે જોખમ વધે છે. 

પછી વિદેશી રોકાણકારો વિચારે છે કે જ્યારે સલામત રોકાણો યુએસમાં વધુ વળતર આપે છે ત્યારે ભારત જેવા દેશોમાં જોખમ કેમ લેવું? 

આ તે જગ્યા છે જ્યાંથી આઉટફ્લો શરૂ થાય છે...વિદેશી રોકાણકારો ભારત સહિત ઘણા ઉભરતા બજારોમાંથી નાણાં પાછા ખેંચી લે છે અને યુએસ તરફ આગળ વધે છે. 

ડોલર મજબૂત થવા લાગે છે. અન્ય ચલણો દબાણ હેઠળ આવે છે. રૂપિયો નબળો પડવા લાગે છે. અને શેરબજારમાં વેચાણ વધે છે. યાદ રાખો, છેલ્લા ચાર મહિનામાં, વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી આશરે ₹1.92 લાખ કરોડનું વેચાણ કર્યું છે. 

જો જાપાન તેના $1.1 ટ્રિલિયન હોલ્ડિંગ્સનો મોટો હિસ્સો વેચે તો શું થશે? 

યુ.એસ.માં બોન્ડ યીલ્ડ વધુ વધી શકે છે. ડોલર વધુ મજબૂત થઈ શકે છે. વિશ્વભરમાં દેવું વધુ મોંઘુ થઈ શકે છે. ભારત જેવા બજારોમાંથી વધુ પૈસા બહાર નીકળી શકે છે, અને સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી પર દબાણ વધી શકે છે. આ જ કારણ છે કે વિશ્વભરના મોટા રોકાણકારો જાપાન પર ખૂબ નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. સારું, વિશ્વ આ સમગ્ર બાબત પર નજર રાખી રહ્યું છે... 

જો જાપાન યુએસ બોન્ડ વેચે છે અને યુએસ બોન્ડ યીલ્ડ વધે છે, તો તેની અસર ભારત પર પણ પડી શકે છે. યુએસમાં સુરક્ષિત રોકાણો પર ઊંચા વળતરથી વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય શેરબજારમાંથી નાણાં ઉપાડી શકે છે અને યુએસ તરફ જઈ શકે છે. આ સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી પર દબાણ વધારી શકે છે. વિદેશી રોકાણનો પ્રવાહ ડોલરને મજબૂત બનાવી શકે છે અને રૂપિયો નબળો પડી શકે છે, જેનાથી ક્રૂડ ઓઇલ સહિતની આયાત વધુ મોંઘી થઈ શકે છે. ભારતીય કંપનીઓ અને સરકાર માટે ઉધાર ખર્ચ પણ વધી શકે છે. જોકે, અસર જાપાન યુએસ બોન્ડ કેટલી ઝડપથી વેચે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. 

હાલમાં નહીં. જાપાન પાસે આશરે $1.1 ટ્રિલિયન યુએસ બોન્ડ છે, પરંતુ તે બધાને એકસાથે વેચવાનું નથી. આટલી મોટી વેચવાલી જાપાન માટે એક મોટું જોખમ હશે.