કાઠમંડુ : હિમાલયની ગોદમાં વસેલા નેપાળમાં આસ્થા, સંસ્કૃતિ અને સદીઓ જૂની ધાર્મિક પરંપરાઓનો એક અદ્ભુત અને રોમાંચક નજારો જોવા મળ્યો હતો. નેપાળની સૌથી પવિત્ર અને અનોખી પ્રથાઓમાંની એક એવી 'કુમારી પૂજા' ઉત્સવની અત્યંત શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. આ ખાસ પ્રસંગે રાજધાની કાઠમંડુમાં આવેલા ઐતિહાસિક અને યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ યાદીમાં સ્થાન ધરાવતા 'કાઠમંડુ દરબાર સ્ક્વેર' ખાતે સેંકડો નાની કન્યાઓ એકત્ર થઈ હતી. ધોધમાર વરસાદ વચ્ચે પણ હજારો ભક્તો અને પ્રવાસીઓ આ અલૌકિક ધાર્મિક વિધિના સાક્ષી બનવા ઉમટી પડ્યા હતા, જેનાથી સમગ્ર વાતાવરણ દૈવી ચેતના અને રંગોથી ઝળહળી ઊઠ્યું હતું.

બાળકીઓમાં સાક્ષાત્ દેવી તલેજુનો વાસ

નેપાળી સંસ્કૃતિમાં 'કુમારી' એટલે કે રજોદર્શન પહેલાંની નાની, પવિત્ર અને અપરિણીત બાળકીઓને નિર્દોષતા અને પવિત્રતાનું સાક્ષાત્ પ્રતીક માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક રીતે 'કન્યા' તરીકે પૂજાતી આ બાળકીઓમાં દૈવી સ્ત્રી-શક્તિ એટલે કે 'જીવંત દેવી'નો અંશ વસેલો હોવાની સુદ્રઢ માન્યતા છે. વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર ખોલવામાં આવતા અત્યંત પવિત્ર 'તલેજુ ભવાની મંદિર'ની સામે આ ખાસ પૂજન વિધિ સંપન્ન થઈ હતી. એવી લોકવાયકા છે કે આ વાર્ષિક કુમારી પૂજામાં ભાગ લેવાથી પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે, તમામ રોગ અને દુર્ભાગ્ય દૂર થાય છે તથા કન્યાઓનું સ્વાસ્થ્ય ઉત્તમ રહે છે.

રોયલ કુમારી અને શાહી પરંપરાનો અનોખો સંગમ

કાઠમંડુની આ પરંપરામાં 'રોયલ કુમારી'નું વિશેષ સ્થાન છે. કઠિન પરંપરાગત કસોટીઓ અને ૩૨ લક્ષણોને આધારે પસંદ કરાયેલી આ જીવંત દેવી વિશેષ 'કુમારી ઘર'માં નિવાસ કરે છે અને વર્ષના મુખ્ય તહેવારો પર જ સામાન્ય જનતાને દર્શન આપે છે. આ પૂજા માત્ર મંદિરો પૂરતી સીમિત ન રહેતાં, ઘરોમાં પણ ઉજવાય છે. જ્યાં લોકો નાની બાળકીઓને ઘરે આમંત્રિત કરી, ભક્તિભાવપૂર્વક તેમના ચરણ પક્ષાલન (પગ ધોવાની વિધિ) કરે છે, પરંપરાગત લાલ વસ્ત્રો પહેરાવે છે અને વિશિષ્ટ વાનગીઓ તથા ભેટ-સોગાદો અર્પણ કરી આશીર્વાદ મેળવે છે.

હિંદુ, બૌદ્ધ અને તંત્રવાદનો ત્રિવેણી સંગમ

નેપાળની આ 'કુમારી પૂજા' વિશ્વભરમાં એકમાત્ર એવી પરંપરા છે જ્યાં હિંદુ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ અને પ્રાચીન તંત્રવાદના તત્વોનો એકસાથે સુંદર અને અદ્ભુત સમન્વય જોવા મળે છે. બૌદ્ધ શાક્ય સમુદાયની બાળકીઓને હિંદુ દેવી તરીકે પૂજવાની આ સદીઓ જૂની પ્રથા નેપાળની ધાર્મિક એકતા અને સાંસ્કૃતિક ભવ્યતાનું વિશ્વ સમક્ષ ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.