પાલી: રાજસ્થાનના પાલી જિલ્લાથી અંદાજે ૫૦ કિલોમીટર દૂર છેંડા ગામમાં શિક્ષણ અને સેવાના સમન્વય જેવું એક અદભૂત દ્રશ્ય જોવા મળે છે. અહીં ક્યારેય શાળાના પગથિયાં ન ચઢનારા સાધ્વી ભગવતી બાઈજી આજે ૧,૩૦૦થી વધુ દીકરીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ આપી રહ્યા છે. ૨૭.૫ એકરમાં ફેલાયેલા 'શ્રી રાજેશ્વર ભગવાન અંજની માતા કન્યા ગુરુકુળ' માં માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન જ નહીં, પરંતુ પ્રાચીન પરંપરા અને આધુનિક શિસ્તનો અનોખો સંગમ જોવા મળે છે. જે મહિલાએ ૨૩ વર્ષની ઉંમરે સંસારનો ત્યાગ કર્યો હતો, તે આજે હજારો દીકરીઓની શૈક્ષણિક પ્રગતિનું માધ્યમ બની છે.

આ પરિવર્તનની વાર્તા પાછળ એક નાનકડી પણ માર્મિક ઘટના છુપાયેલી છે. જ્યારે સાધ્વીજીના ગુરુ હંજાબાઈએ તેમને ગીતા વાંચવાનું કહ્યું, ત્યારે ભગવતી બાઈજીએ પોતે અભણ હોવાનું જણાવ્યું હતું. ગુરુએ પૂછ્યું કે જો વાંચતા-લખતા નહીં આવડે તો જ્ઞાન કેવી રીતે મળશે? આ શબ્દો સાધ્વીજીના હૈયે વાગ્યા અને તેમણે આશ્રમમાં રહીને જ કક્કો-બારાખડી શીખી સેંકડો સ્તોત્રોની રચના કરી હતી. આ અનુભવથી તેમને સમજાયું કે જીવનમાં શિક્ષણ અનિવાર્ય છે, અને ૨૦૧૩માં તેમણે કન્યા શિક્ષણ માટે પોતાના જીવનની બચત અને દાનની રકમ અર્પણ કરવાની જાહેરાત કરી હતી.

ગુરુકુળમાં શિસ્તના નિયમો અત્યંત કડક છે, જે બાળકોને બાહ્ય દુનિયાના નકારાત્મક પ્રભાવથી દૂર રાખે છે. અહીં બજારમાં મળતા બિસ્કિટ, કુરકુરે કે ચિપ્સ જેવા જંક ફૂડ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. બાળકોને શુદ્ધ અને પૌષ્ટિક આહાર મળે તે માટે કેમ્પસમાં જ ૧૦ વીઘામાં ફેલાયેલી ગૌશાળા બનાવવામાં આવી છે. અહીં ૧૨૫થી વધુ દુધાળા પશુઓના દૂધ અને ઘીનો ઉપયોગ દીકરીઓના ભોજનમાં કરવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા બાળકોમાં સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવાની સાથે ગૌસેવાના સંસ્કાર પણ રેડે છે.

ટેકનોલોજીના આ યુગમાં અહીં મોબાઈલ ફોન પર પણ કડક પાબંદી લાદવામાં આવી છે. જોકે, બાળકો પોતાના પરિવારથી વિખૂટા ન પડે તે માટે એક ખાસ 'કોલિંગ કાર્ડ' સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી છે. દરેક વિદ્યાર્થિનીને એક કાર્ડ આપવામાં આવે છે, જેમાં માતા-પિતાના બે નંબર સેવ હોય છે. આ કાર્ડના માધ્યમથી તેઓ માત્ર નિર્ધારિત નંબર પર જ વાત કરી શકે છે. આ પદ્ધતિ પાછળનો હેતુ બાળકોને મોબાઈલના વ્યસનથી બચાવવાનો અને માત્ર જરૂર પૂરતો જ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શીખવવાનો છે.

ગુરુકુળની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૧૪માં ૧૬૪ દીકરીઓ સાથે થઈ હતી, જે આજે વટવૃક્ષ બનીને ૧,૩૦૦ સુધી પહોંચી છે. અહીં ધોરણ ૬ થી લઈને કોલેજ સુધીનું શિક્ષણ હિન્દી અને અંગ્રેજી માધ્યમમાં આપવામાં આવે છે. ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલી કોલેજમાં આર્ટસ, કોમર્સ અને સાયન્સ જેવા ત્રણેય પ્રવાહો ઉપલબ્ધ છે. રેતાળ પ્રદેશમાં આવેલું આ સંકુલ માત્ર શાળા નથી, પરંતુ એક એવું કેન્દ્ર છે જ્યાં દીકરીઓને આત્મનિર્ભર બનવા માટે જરૂરી તમામ સુવિધાઓ અને સ્ટાફ ક્વાર્ટર પણ પૂરા પાડવામાં આવે છે.

સાધ્વી ભગવતી બાઈજી, જેમને દીકરીઓ લાડથી 'દત્તશ્રી' કહે છે, તેમની જીવનશૈલી સાદગીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. તે ક્યારેય સ્ટેજ પર ભાષણ આપતા નથી કે કોઈને પોતાના પગે લાગવા દેતા નથી. તેઓ માને છે કે સાચો ધર્મ બાળકોમાં સારા મૂલ્યો સ્થાપિત કરવાનો છે. પ્રાર્થના સભામાં તેઓ નિયમિતપણે વિદ્યાર્થિનીઓ સાથે સંવાદ કરે છે અને તેમને મુશ્કેલીઓમાં માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. તેમની આ નિઃસ્વાર્થ સેવાને કારણે જ આજે છેવાડાના ગામડાઓની દીકરીઓ પણ ડોક્ટર કે એન્જિનિયર બનવાના સપના જોઈ રહી છે.

આજના માતૃદિન પર સાધ્વીજીની આ પ્રેરણાદાયી યાત્રા સમાજ માટે એક દિવાદાંડી સમાન છે. જે મહિલા ક્યારેય પોતે શાળાએ ન ગઈ, તેણે હજારો દીકરીઓ માટે શાળાના દ્વાર ખોલી નાખ્યા છે. શિસ્તબદ્ધ સમયપત્રક અને સંસ્કારોના પાયા પર બનેલી આ સંસ્થા સાબિત કરે છે કે જો ઈચ્છાશક્તિ મજબૂત હોય તો કોઈપણ અવરોધ શિક્ષણની જ્યોત પ્રગટાવતા રોકી શકતો નથી. આજે ૧,૪૦૦થી વધુ વિદ્યાર્થિનીઓ છાત્રાલયમાં રહીને ઉજ્જવળ ભવિષ્ય તરફ ડગ માંડી રહી છે.