નવી દિલ્‍હી,તા.૧૬:  ડિજિટલ સેક્‍ટરમાં ક્રાંતિકારી પહેલ UPI૧૦ વર્ષ પૂરા થવાના છે. આજે ભારત અને ઘણા અન્‍ય દેશોમાં કરોડો લોકો પેમેન્‍ટ માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે. અત્‍યારે યુઝર્સ પાસેથી કોઈ ફી વસૂલવામાં આવતી નથી. આ જ કારણે નાનામાં નાના પેમેન્‍ટ માટે UPI છૂટથી વપરાશ થઈ રહ્યો છે. પણ એક સર્વેમાં ખુલાસો થયો છે કે, ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન ફી લાગે તો મોટાભાગના લોકો તેને વાપરવાનું છોડી દેશે.

લોકલસર્કલ્‍સ ના એક સર્વે દ્વારા માલૂમ થાય છે કે, જો ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન ફી લગાવવામાં આવે તો ૭૫% યૂઝર્સ UPI દ્વારા પેમેન્‍ટ કરવાનું બંધ કરી દેશે, જ્‍યારે ૨૫% લોકો જ ફી સાથે પેમેન્‍ટ કરવા માટે તૈયાર છે.

સર્વે અનુસાર ૫૭ ટકા યૂઝર્સે કહ્યું કે, ગત વર્ષે તેમની સાથે ઓછામાં ઓછું એકવાર એવું બન્‍યું જ્‍યારે મર્ચન્‍ટ (દુકાનદાર)એ શ્‍ભ્‍ત્‍થી પૈસા લેવાની ના પાડી દીધી અને કેશ માગ્‍યા.

હાલ UPI ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન પર યૂઝર્સ અથવા મર્ચન્‍ટ માટે કોઈ ચાર્જ નથી કારણ કે, સરકારે ૨૦૨૦માં મર્ચન્‍ટ ડિસ્‍કાઉન્‍ટ રેટ (MDR) હટાવી દીધો છે જેનાથી પેમેન્‍ટ્‍સ પર કોઈ ફી લાગતી નથી. આના પહેલા વેપારી સામાન્‍યપણે બેંકો અને પેમેન્‍ટ પ્રોસેસર્સને દરેક ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન પર આશરે ૦.૨-૦.૩%ની સામાન્‍ય ફી આપતા હતા. તે ફી દ્વારા પેમેન્‍ટ ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચરને ફંડ કરવામાં આવતું હતું.

MDR હટવાથી રેવેન્‍યૂ લાઈન ખતમ થઈ ગઈ પરંતુ ખર્ચ ખતમ થયો નથી. બેંક અને પેમેન્‍ટ એપ્‍સ પર હજુ પણ પ્રોસેસિગ કોસ્‍ટ લાગે છે. સરકાર ઈન્‍સેન્‍ટિવ સ્‍કીમ દ્વારા ઈકોસિસ્‍ટમને વળતર આપે છે.

ઈન્‍ડસ્‍ટ્રીના અનુમાન પ્રમાણે UPI હવે દર વર્ષે ૨૪૦ બિલિયનથી વધુ ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન પ્રોસેસ કરે છે. તે સ્‍તરે, દરેક વ્‍યવહારમાંથી થોડી રકમ પણ નોંધપાત્ર સિસ્‍ટમ-વ્‍યાપી ખર્ચમાં પરિણમે છે, જે બેંકો અને ચુકવણી એપ્‍લિકેશનો માટે ખર્ચમાં વધારો કરે છે, જ્‍યારે દરેક વ્‍યવહારમાંથી આવક શૂન્‍ય થાય છે. બેંકો ઇન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર અને સેટલમેન્‍ટ ખર્ચ સહન કરે છે, જ્‍યારે ચુકવણી એપ્‍લિકેશનો ટેકનોલોજી, ગ્રાહક સંપાદન અને સપોર્ટ પર ખર્ચ કરે છે.

UPI પર સીધા શુલ્‍ક નાબૂદ કરીને, બેંકો અને ચુકવણી એપ્‍લિકેશનો અન્‍ય માધ્‍યમો દ્વારા ખર્ચ પુનઃપ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે ક્રેડિટ કાર્ડને UPI સાથે લિક કરવા અને નાની લોન ઓફર કરવા, વીમા, રોકાણ અને ધિરાણ ઉત્‍પાદનો વેચવા વગેરે.