નવી દિલ્‍હી,તા.૨૦: ઇથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલ (E20) ને લગતો વિવાદ ચાલુ રહે છે. ઘણા લોકો ફરિયાદ કરે છે કે E૨૦ વાહનના એન્‍જિનને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે અને બળતણ કાર્યક્ષમતાને અસર કરી રહ્યું છે. દરમિયાન, સરકાર હવે તમારા રસોડામાં ઇથેનોલ લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. સૂત્રો કહે છે કે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય ઇથેનોલને પ્રાથમિક રસોઈ બળતણ તરીકે રજૂ કરવા માટે નીતિ માળખા પર કામ કરી રહ્યું છે. આનાથી નોંધપાત્ર વિદેશી વિનિમય બચત થઈ શકે છે.ઇથેનોલ યુક્‍ત પેટ્રોલ કથિત રીતે વાહનોના એન્‍જિનને નુકસાન પહોંચાડે છે તેવા અહેવાલો વચ્‍ચે, મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં ઇથેનોલ તમારા રસોડામાં પ્રવેશી શકે છે. LPG અથવા PNG ને બદલે ઇથેનોલથી ચાલતા ચૂલા પર ખોરાક રાંધવામાં આવી શકે છે. આ માટે, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય ટૂંક સમયમાં એક નવી નીતિ રજૂ કરવા જઈ રહ્યું છે, જેમાં ઇથેનોલને પ્રાથમિક રસોઈ બળતણ બનાવવામાં આવશે.

ઇકોનોમિક ટાઇમ્‍સે ઉદ્યોગ અધિકારીઓને ટાંકીને આ માહિતી આપી છે. આ નીતિ હેઠળ, ઇથેનોલને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે સબસિડી આપવા અને સપ્‍લાય ચેઇનને મજબૂત બનાવવા માટેની શરતો પર વિશેષ ધ્‍યાન આપવામાં આવશે.

ET ના અહેવાલ મુજબ, આ નીતિમાં ઇથેનોલના ઉપયોગને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે સબસિડી અને સપ્‍લાય ચેઇન નિયમો પર વિચાર કરવામાં આવશે. સૂત્રો એમ પણ કહે છે કે ઇંધણ સપ્‍લાયર્સનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરતી ઉદ્યોગ સંસ્‍થાઓ આ માળખા પર સરકાર સાથે ચર્ચા કરી રહી છે. ઇથેનોલ એ ખાંડ અને અનાજના આથો દ્વારા ઉત્‍પન્ન થતું ગ્રીન ઇંધણ છે.

એક અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે રસોઈ માટે વૈકલ્‍પિક સ્‍વચ્‍છ ઇંધણ નીતિ ચાલી રહી છે. આનાથી ઘરોને LPG ની સાથે રસોઈના બળતણ તરીકે ઇથેનોલનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી મળશે. આ નીતિ સપ્‍ટેમ્‍બર સુધીમાં તૈયાર થઈ શકે છે. લેખન સમયે મંત્રાલયને મોકલવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબ મળ્‍યા નથી.

એપ્રિલમાં, અહેવાલો બહાર આવ્‍યા હતા કે સરકારની વિનંતી પર ઘરો માટે સ્‍વચ્‍છ રસોઈના બળતણનો વિકલ્‍પ પૂરો પાડવા માટે ઇથેનોલ આધારિત રસોઈના ચૂલાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. રસોઈના બળતણ તરીકે ઇથેનોલનો ઉપયોગ કરવાથી ભારતને LPG પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને વધતા બળતણ બિલમાં બચત કરવામાં મદદ મળશે.

એક ઉદ્યોગ અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે સરકાર LPG ના વિકલ્‍પ તરીકે ઇથેનોલને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે સબસિડી યોજના પણ શરૂ કરી શકે છે. આ યોજના કાં તો મૂડી-આધારિત હોઈ શકે છે અથવા ચાલુ નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી શકે છે. ભારતમાં ઇથેનોલનો મોટો પુરવઠો છે.

કેરએજ રેટિગ્‍સના મે મહિનાના અહેવાલ મુજબ, દેશની ઇથેનોલ ઉત્‍પાદન ક્ષમતા વાર્ષિક ૨૦ અબજ લિટરને વટાવી ગઈ છે. આ નાણાકીય વર્ષમાં વધારાની ૪ અબજ લિટર ક્ષમતા કાર્યરત થવાનું છે.

સરકારના E20 મિશ્રણ કાર્યક્રમ માટે વાર્ષિક વપરાશ આશરે ૧૧ અબજ લિટર છે. આલ્‍કોહોલ, ફાર્માસ્‍યુટિકલ્‍સ અને રાસાયણિક કંપનીઓ વાર્ષિક આશરે ૩-૩.૫ અબજ લિટરનો વપરાશ કરે છે. આનાથી આશરે ૭ અબજ લિટરની સંભાવના રહે છે. નેપાળ, બાંગ્‍લાદેશ અને ઇન્‍ડોનેશિયા જેવા દેશોમાં નિકાસનો પણ વિચાર કરી શકાય છે.

આ દેશોનો ૧૦% ઇથેનોલ મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક છે, પરંતુ તેમની પાસે પૂરતો ફીડસ્‍ટોક અને ડિસ્‍ટિલિગ ક્ષમતાનો અભાવ છે. તેલ માર્કેટિગ કંપનીઓ પણ આ મુદ્દા પર કામ કરી રહી હોવાના અહેવાલ છે. તેઓએ ઇથેનોલ આધારિત સ્‍ટવ પર સંશોધન અને વિકાસ હાથ ધર્યો છે અને ભાગીદારી અથવા હાલની ઇથેનોલ રસોઈ તકનીકો ખરીદવાનું વિચારી રહી છે.

ઉદ્યોગ અધિકારીઓએ જણાવ્‍યું હતું કે આ યોજનાને અમલમાં મૂકવા માટે, તેલ માર્કેટિગ કંપનીઓને ઇથેનોલ ઓટોમેટેડ ટેલર મશીનો (ATM) ઇન્‍સ્‍ટોલ કરવા માટે કહી શકાય છે. આનાથી વપરાશકર્તાઓ તેમના સ્‍ટવ માટે કેનિસ્‍ટરમાં ઇથેનોલ ખરીદી શકશે. આ એટીએમ તેલ કંપનીઓના ઇંધણ રિટેલ આઉટલેટ્‍સ પર સ્‍થાપિત કરી શકાય છે. અન્‍ય એક ઉદ્યોગ અધિકારીએ પૂછ્‍યું કે ઈરાન યુદ્ધે ભારતના LPG પુરવઠા પર કેવી અસર કરી. LPG વિકલ્‍પ તરીકે વધારાની ઇથેનોલ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવો અને બળતણની આયાત ઘટાડવી એ એક સારો વિકલ્‍પ છે. જ્‍યારે ભારતે તેના LPG સોર્સિગને વૈવિધ્‍યીકૃત કર્યું છે, તે LPG આયાત માટે ગલ્‍ફ દેશો પર ભારે નિર્ભર રહે છે.

ફેબ્રુઆરીમાં ઇન્‍ટરનેશનલ ઇન્‍સ્‍ટિટ્‍યૂટ ફોર સસ્‍ટેનેબલ ડેવલપમેન્‍ટના એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે ઇ-કુકિગ અને બાયોગેસ અપનાવવાથી ભારત ૨૦૫૦ સુધીમાં LPG સબસિડી પર કુલ રૂ.૨ લાખ કરોડ ($૨૪ બિલિયન) થી વધુ બચાવી શકે છે.