મુંબઈ : આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના ઝડપી વિકાસે સમગ્ર વિશ્વના બિઝનેસ મોડેલને હચમચાવી દીધું છે. ભારતનું અબજો ડોલરનું આઈટી (IT) સેક્ટર પણ આ વૈશ્વિક પરિવર્તનથી અછૂત નથી. પ્રતિષ્ઠિત રેટિંગ એજન્સી ‘S&P ગ્લોબલ રેટિંગ્સ’ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક વ્યાપક અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે AI નો ઉદય ભારતીય આઈટી સેવાઓના દિગ્ગજો માટે મોટો ખતરો ઉભો કરી રહ્યો છે, પરંતુ તેની ક્રેડિટ અસર સમગ્ર ક્ષેત્રમાં એકસમાન નહીં હોય. ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS), ઇન્ફોસિસ, HCL ટેક્નોલોજીસ અને વિપ્રો જેવી વિશાળ કદ અને વૈવિધ્યસભર ગ્રાહક આધાર ધરાવતી અગ્રણી કંપનીઓ પોતાની મજબૂત કિંમત નિર્ધારણ શક્તિ અને મજબૂત કેશ બેલેન્સના કારણે આ ડિજિટલ વિક્ષેપનો સામનો કરવા માટે વધુ સારી સ્થિતિમાં છે.
અહેવાલ અનુસાર, આગામી ૧૨ થી ૨૪ મહિનામાં આઈટી કંપનીઓની આવક પર AI ની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળશે. જો કે, આ કંપનીઓની મોટાભાગની કમાણી હાલમાં ક્લાઉડ-સંબંધિત ટ્રાન્સફોર્મેશન અને લાંબા ગાળાના કરારોમાંથી આવતી હોવાથી તાત્કાલિક જોખમ ઓછું છે, પરંતુ આગામી ત્રણ વર્ષમાં આવકની સ્થિરતા નબળી પડી શકે છે. વૈશ્વિક સ્તરે નબળી મેક્રોઇકોનોમિક પરિસ્થિતિઓ અને ગ્રાહકોના નાના બજેટના કારણે દબાણ વધી રહ્યું છે, જે એક્સેન્ચરના નબળા ગ્રોથ ગાઇડન્સમાં પહેલેથી જ દૃશ્યમાન છે. S&P ની આગાહી મુજબ, ઇન્ફોસિસ, HCL ટેક અને વિપ્રોનો આવક વૃદ્ધિ દર જે નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં ૪ થી ૬ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે, તે નાણાકીય વર્ષ ૨૭ અને ૨૮ માં ઘટીને માત્ર ૨ થી ૪ ટકા જ રહી જશે.
સ્ટાફમાં ૬ ટકા સુધીનો ઘટાડો અને માર્જિન બચાવવાની મથામણ
AI ના આગમનથી માનવ સંસાધનો (શ્રમ) પર થનારી અસરો પહેલેથી જ દેખાવા લાગી છે. ઇન્ફોસિસ અને વિપ્રો જેવી કંપનીઓએ નાણાકીય વર્ષ ૨૩ થી અત્યાર સુધીમાં તેમના કુલ સ્ટાફમાં ૫ થી ૬ ટકાનો ઘટાડો કરી દીધો છે, અને TCS તથા ટેક મહિન્દ્રામાં પણ આવો જ ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે.
બીજી તરફ, આઈટી કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિનને જાળવી રાખવા માટે હવે બહુ ઓછી જગ્યા બચી છે. કોડિંગ અને ટેસ્ટિંગ જેવા પરંપરાગત કાર્યો માટે જે પહેલા 'ટાઇમ એન્ડ મટીરીયલ' ના આધારે સોદા થતા હતા, તેને બદલે હવે ગ્રાહકો 'ફિક્સ્ડ-પ્રાઇસ' અને પરિણામ-આધારિત કરારો તરફ વળી રહ્યા છે. આ પરિવર્તનને કારણે ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગને અત્યાર સુધી મળતો સસ્તો શ્રમ-ખર્ચનો લાભ (Labor-cost advantage) ઘટી જશે. કંપનીઓએ આગામી બે વર્ષમાં મોંઘા સબ-કોન્ટ્રાક્ટરો પર નિર્ભર રહેવું પડશે અને માર્જિન બચાવવા માટે પોતાના કર્મચારીઓનું કૌશલ્ય વર્ધન (Upskilling) કરવું પડશે.
નાની કંપનીઓ માટે કરો યા મરો: AI કંપનીઓ ખરીદવા અબજો ડોલરની ડીલ
મૂડી ફાળવણીની બાબતમાં ભારતની ટોચની કંપનીઓ અત્યાર સુધી દેવા-મુક્ત રહી છે અને વધારાની રોકડનો ઉપયોગ શેરધારકોને ચૂકવણી કરવા માટે કર્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઇન્ફોસિસે નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં આશરે $૨ બિલિયન અને વિપ્રોએ નાણાકીય વર્ષ ૨૭ માં $૧.૬ બિલિયનની શેર પુનઃખરીદી (Buyback) કરી હતી. આ દિગ્ગજો અત્યાર સુધી માત્ર ક્ષમતા વધારવા માટે નાના સંપાદનો (Acquisitions) કરતા આવ્યા છે.
તેનાથી તદ્દન વિપરીત, $૨ બિલિયનથી ઓછી આવક ધરાવતા નાના ખેલાડીઓ પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા અને AI ક્ષમતાઓ હાંસલ કરવા માટે આક્રમક રીતે મોટી ડીલ કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં જ કોફોર્જે (Coforge) AI સોફ્ટવેર કંપની એન્કોર ડિજિટલને આશરે $૨.૪ બિલિયનમાં ખરીદવાની સહમતી આપી છે, જ્યારે પર્સિસ્ટન્ટ સિસ્ટમ્સે જર્મનીની નાગારો કંપની માટે આશરે $૧.૫ બિલિયનના સોદાની જાહેરાત કરી છે. S&P ના મતે, વેલ્યુએશન ઊંચા હોવા છતાં નાની કંપનીઓમાં AI ક્ષમતાઓને અપસ્કેલ કરવાની આ રેસ આગામી સમયમાં વધુ તેજ બનશે.