નવી દિલ્હી : આપણા દેશમાં ક્રિકેટ માત્ર એક રમત નથી પરંતુ કરોડો લોકોની નસેનસમાં વણાયેલી એક ભાવના છે, અને ખાસ કરીને છોકરાઓમાં તેનો ક્રેઝ અલગ જ સ્તરે જોવા મળે છે. તમે ક્યારેક ને ક્યારેક એવું નોંધ્યું હશે કે કોઈ મિત્ર, ભાઈ કે રસ્તા પર ચાલતો અજાણ્યો છોકરો અચાનક હાથમાં કોઈ બેટ કે બોલ ન હોવા છતાં હવામાં જ બોલિંગની એક્શન કરવા લાગે છે કે પછી કલ્પનાશીલ બેટિંગ શોટ ફટકારવા લાગે છે. આસપાસ કોઈ મેચ ચાલુ ન હોવા છતાં આ પ્રકારે અચાનક હવામાં ક્રિકેટ રમવા લાગવું શરૂઆતમાં થોડું વિચિત્ર કે રમુજી લાગે છે, પરંતુ મનોવિજ્ઞાનીઓ અને સંશોધકોના મતે આ એક ખૂબ જ રસપ્રદ મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે.

માનવ મનની જટિલ રચના આ પ્રકારની હરકતો પાછળ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કોઈ ચોક્કસ પ્રવૃત્તિ સાથે તીવ્ર લગાવ ધરાવતી હોય અને તેને વારંવાર કરતી હોય, ત્યારે મગજ તે અનુભવને ફરીથી જીવવા માટે ઉત્સુક રહે છે, જેને 'માનસિક સિમ્યુલેશન' (Mental Simulation) કહેવામાં આવે છે. હાથમાં બેટ કે બોલ ન હોય તો પણ જ્યારે કોઈ યુવાન હવામાં શૉટ મારે છે, ત્યારે તેનું મગજ વાસ્તવિક રમત રમતી વખતે મળતા રોમાંચ અને આનંદની જ અનુભૂતિ કરી રહ્યું હોય છે. આ માનસિક પુનરાવર્તન વ્યક્તિને અંદરથી ખુશ કરી દે છે.

કંટાળો ભગાડવાનો રસ્તો અને મસલ મેમરીનો કમાલ

જ્યારે આપણી પાસે ફ્રી સમય હોય અને મગજ સંપૂર્ણપણે ખાલી હોય, ત્યારે તે મનોરંજન કે આનંદના સરળ રસ્તાઓ શોધવા લાગે છે. ચાલતા-ચાલતા કે બેઠા-બેઠા અચાનક બોલિંગ કે બેટિંગ એક્શન કરવી એ મગજ દ્વારા કંટાળો દૂર કરવાની એક સ્વાભાવિક પદ્ધતિ છે, જે શરીરમાં 'ડોપામાઇન' (ખુશી આપતો હોર્મોન) નો બૂસ્ટ પૂરો પાડે છે. આ ઉપરાંત, જે યુવાનો નિયમિતપણે ક્રિકેટ રમે છે તેમના 'ન્યુરોમસ્ક્યુલર સિસ્ટમ' એટલે કે સ્નાયુઓમાં તે હરકતો કાયમી ધોરણે અંકિત થઈ જાય છે, જેને 'મસલ મેમરી' (Muscle Memory) કહેવામાં આવે છે. આ કારણે શરીરને તેના વિશે વિચારવું પડતું નથી અને અચેતન મનમાંથી તે ક્રિયાઓ આપોઆપ બહાર આવવા લાગે છે.

આજના વ્યસ્ત અને ભાગદોડ ભરેલા જીવનમાં ક્રિકેટ ઘણા યુવાનો માટે ઉત્તમ 'સ્ટ્રેસ બસ્ટર' (તણાવ દૂર કરનારું સાધન) સાબિત થાય છે. અભ્યાસ કે કામના ભારણ વચ્ચે હવામાં હળવાશથી બોલ ફેંકવાની કે છગ્ગો મારવાની કલ્પના કરવાથી મનને થોડી ક્ષણો માટે માનસિક શાંતિ અને રાહત મળે છે, અને આ જ કારણ છે કે છોકરાઓ ગમે ત્યાં અચાનક ક્રિકેટના માહોલમાં ડૂબી જાય છે.