હૈદરાબાદ, તા.૧૬: અવકાશ ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં એક અત્યંત રોમાંચક અને અભૂતપૂર્વ ભાગીદારી સામે આવી છે. અમેરિકાની કેલિફોર્નિયા સ્થિત સ્પેસ ટેકનોલોજી સ્ટાર્ટઅપ કંપની 'રિફ્લેક્ટ ઓર્બિટલ' (Reflect Orbital) દ્વારા ભારતના અગ્રણી ખાનગી એરોસ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ 'સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ' સાથે એક મહત્વપૂર્ણ કરાર કરવામાં આવ્યો છે. આ યોજના હેઠળ, અવકાશમાં વિશાળ પ્રતિબિંબિત અરીસાઓ ધરાવતા સેટેલાઇટ ગોઠવીને પૃથ્વી પર ચોક્કસ સ્થળોએ રાત્રિના સમયે માંગ અનુસાર સૂર્યપ્રકાશ (સોલાર લાઈટ) પ્રસારિત કરવામાં આવશે.

આ અનોખા પ્રોજેક્ટ વિશે વિગતો આપતા રિફ્લેક્ટ ઓર્બિટલ કંપનીએ જણાવ્યું છે કે તેઓ આપત્તિગ્રસ્ત ક્ષેત્રોમાં રાહત અને બચાવ કામગીરી માટે રાત્રે તેજસ્વી પ્રકાશ પૂરો પાડવા તેમજ સોલાર ફાર્મ્સમાં વીજ ઉત્પાદનની ક્ષમતા વધારવા માટે ભ્રમણકક્ષામાં ઉપગ્રહોનો સમૂહ લોન્ચ કરવા જઈ રહી છે. આ હેતુસર તેમણે હૈદરાબાદ સ્થિત સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસના પ્રખ્યાત 'વિક્રમ' રોકેટ દ્વારા બે લોન્ચ માટે સત્તાવાર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસના સહ-સ્થાપક અને સીઈઓ પવન ચંદનાએ સોશિયલ મીડિયા પર ખુશી વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે પૃથ્વી પર નવી શક્યતાઓના દ્વાર ખોલવા માટે અવકાશ ટેકનોલોજીના આ નવતર પ્રયોગમાં રિફ્લેક્ટ ઓર્બિટલ સાથે ભાગીદારી કરવા બદલ તેઓ અત્યંત ઉત્સાહિત છે અને સ્કાયરૂટના રોકેટ દ્વારા આ વિઝનને સાકાર કરવા આતુર છે. યુએસ કંપનીના સીઈઓ બેન નોવેકે પણ ભારતીય ભાગીદાર સાથે કામ કરવાના ઉત્સાહને દોહરાવ્યો હતો.

આ આખી ટેકનોલોજીની વિશેષતા એ છે કે તે પાંચ કિલોમીટરના વ્યાસમાં એડજસ્ટેબલ તેજ સાથે ગમે ત્યારે સૂર્યપ્રકાશ પ્રસારિત કરી શકશે અને જરૂર પડ્યે તેને તરત બંધ પણ કરી શકાશે. કંપનીના દાવા મુજબ આ પ્રકાશથી દૂરના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં કામના કલાકો વધારી શકાશે, સંરક્ષણ અને બચાવ કામગીરીને વેગ મળશે તેમજ મોટા જાહેર આયોજનોમાં અવિસ્મરણીય અનુભવ ઊભો કરી શકાશે. ગત જુલાઈ મહિનામાં જ આ કંપનીને યુએસ ફેડરલ કમ્યુનિકેશન્સ કમિશન (FCC) તરફથી પ્રદર્શન ઉપગ્રહ બનાવવા અને ચલાવવાની મંજૂરી મળી ચૂકી છે.

આ કરાર હેઠળ પ્રથમ પ્રક્ષેપણમાં 'વિક્રમ-૧' રોકેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જ્યારે બીજા પ્રક્ષેપણ માટે સ્કાયરૂટના વિકસિત 'વિક્રમ-૧યુ' વાહનનો ઉપયોગ થશે જેમાં વધારાના બૂસ્ટર્સ અને સુધારેલી ક્ષમતા હશે. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ સામે કેટલાક પર્યાવરણીય પડકારો અને ચર્ચાઓ પણ ચાલી રહી છે. અગાઉ ૧૯૯૩માં રશિયાએ પણ 'ઝ્નામ્યા' નામના પ્રોજેક્ટ હેઠળ આવો પ્રયોગ કર્યો હતો પરંતુ ભંડોળના અભાવે તે અટક્યો હતો. વર્તમાન અમેરિકી પ્રોજેક્ટ સામે પર્યાવરણીય સંસ્થાઓએ વાંધો ઉઠાવતા કહ્યું છે કે રાત્રિના સમયે અકુદરતી પ્રકાશથી વન્યજીવનની દિનચર્યા, ખગો્લશાસ્ત્રીઓના અભ્યાસ અને માનવ શરીરની સર્કેડિયન રિધમ પર વિપરીત અસર પડી શકે છે.

અંતમાં, આ તમામ પર્યાવરણીય ચર્ચાઓ વચ્ચે સ્કાયરૂટ અને રિફ્લેક્ટ ઓર્બિટલ વચ્ચેનો આ કરાર વૈશ્વિક સ્તરે સ્પેસ કોમર્શિયલાઇઝેશન અને નવીન તકનીકોની દિશામાં એક મોટું સીમાચિહ્ન સાબિત થવા જઈ રહ્યો છે. આગામી સમયમાં આ મિશન સફળ રહે તો રાત્રિના અંધકારમાં સૂર્યપ્રકાશ મેળવવાનો માનવજાતનો સ્વપ્ન સાકાર થઈ શકે છે.