નવી દિલ્‍હી,તા.૩: ભારત અને યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સ વચ્‍ચે ચાલી રહેલા વેપાર કરાર વાટાઘાટો વચ્‍ચે, યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્‍ટેટિવ (USTR) ના કાર્યાલયે ભારતને અન્‍યાયી વેપાર પ્રથાઓમાં સામેલ દેશોમાં સૂચિબદ્ધ કર્યું છે.આ તારણોના આધારે USTR એ અસરગ્રસ્‍ત દેશોથી થતી આયાત પર ૧૦% થી ૧૨.૫% સુધીના વધારાના ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્‍તાવ મૂક્‍યો છે. USTR એ કલમ ૩૦૧ હેઠળ હાથ ધરાયેલી ૬૦ તપાસના પરિણામો જાહેર કર્યા, જેમાં ભારતને ૫૪ અર્થતંત્રોમાંના એક તરીકે ઓળખવામાં આવ્‍યું, જે તેના મૂલ્‍યાંકનમાં, બળજબરીથી મજૂરીનો ઉપયોગ કરીને ઉત્‍પાદિત માલની આયાતને રોકવા અથવા અસરકારક રીતે પ્રતિબંધિત કરવા માટે પૂરતા પગલાં નથી.

USTR એ કાપડ અને કપડાં માટે એક અલગ શાસન પણ પ્રસ્‍તાવિત કર્યું છે, જેના હેઠળ પસંદ કરેલા અર્થતંત્રોમાંથી ચોક્કસ માત્રામાં આયાતને યુએસ બજારમાં નીચા કલમ ૩૦૧ ટેરિફ દરે મંજૂરી આપવામાં આવશે. એજન્‍સીએ વધુમાં સૂચવ્‍યું કે તે આ તપાસના પરિણામોના આધારે યોગ્‍ય વ્‍યવસાયિક પગલાં લેવાનો ઇરાદો ધરાવે છે.

ભારત અને અમેરિકા વચ્‍ચે લાંબા સમયથી વચન આપેલા વેપાર કરાર પર વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. બંને દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ નવી દિલ્‍હીમાં વેપાર સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાના માર્ગો શોધવા માટે બેઠક કરી રહ્યા છે. દરમિયાન, યુએસ દ્વારા એક પગલું અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરી રહ્યું છે. યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્‍ટેટિવ (USTR) ના કાર્યાલયે ભારતને એવા દેશોની યાદીમાં ઉમેર્યું છે જેના વિશે તેણે કથિત અન્‍યાયી વેપાર પ્રથાઓ અને બળજબરીથી મજૂરી કરનારા ઉત્‍પાદનોની આયાત માટે ચિતા વ્‍યક્‍ત કરી છે. વધુમાં, અમેરિકાએ આવા દેશોમાંથી ઉદ્વવતા માલ પર ૧૦% થી ૧૨.૫% સુધીના વધારાના ટેરિફ લાદવાનો પ્રસ્‍તાવ મૂક્‍યો છે.

આ દરખાસ્‍તનો સમય આ વિકાસને વધુ મહત્‍વપૂર્ણ બનાવે છે. જ્‍યારે બંને દેશો વેપાર કરારને અંતિમ સ્‍વરૂપ આપવા માટે વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે, ત્‍યારે અમેરિકાના આ પગલાથી ભારતીય નિકાસકારો માટે નવી ચિતાઓ ઉભી થઈ છે. આ જ કારણ છે કે આ પગલાને અમેરિકા દ્વારા ભારત સાથે વિશ્વાસઘાત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

USTR એ કલમ ૩૦૧ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવેલી ૬૦ તપાસના પરિણામો જાહેર કર્યા છે. આ તપાસમાં ભારત સહિત ૫૪ અર્થતંત્રોને એવા દેશો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્‍યા છે જે અમેરિકાના મૂલ્‍યાંકન મુજબ, બળજબરીથી મજૂરી કરીને બનાવેલા ઉત્‍પાદનોની આયાતને રોકવા માટે પૂરતા પગલાં લઈ રહ્યા નથી.

અમેરિકાનો દલીલ છે કે આવા ઉત્‍પાદનો વૈશ્વિક બજારમાં અસમાન સ્‍પર્ધા પેદા કરે છે અને અમેરિકન કંપનીઓ અને કામદારોને નુકસાન પહોંચાડે છે. યુએસ વહીવટીતંત્ર કહે છે કે જો વેપાર ભાગીદારો આ મુદ્દા પર પૂરતા પગલાં નહીં લે, તો તેણે તેના સ્‍થાનિક ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત રાખવા માટે પગલાં લેવા પડશે.

જોકે, ભારત માટે ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ સમગ્ર મુદ્દો એવા સમયે ઉભરી આવ્‍યો છે જ્‍યારે બંને દેશો વચ્‍ચે વેપાર કરારની વાટાઘાટો નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. આવી સ્‍થિતિમાં, વધારાના ટેરિફના પ્રસ્‍તાવને ભારતીય નિકાસકારો પર દબાણ વધારવાના પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

યુએસએ સંકેત આપ્‍યો છે કે જે દેશોએ ફરજિયાત મજૂરી સંબંધિત ઉત્‍પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂક્‍યો છે અથવા આમ કરવા માટે પગલાં લીધા છે તેમને પ્રમાણમાં નાના વધારાના ટેરિફનો સામનો કરવો પડી શકે છે. જો કે, જે દેશો આ ધોરણોને પૂર્ણ કરતા નથી તેમને વધુ ટેરિફનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

કયા દેશો પર વધારાના ટેરિફનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે?

જોકે, આ યાદીમાં ભારત એકલું નથી.યુએસએ ચીન, જાપાન, ઓસ્‍ટ્રેલિયા, યુકે, દક્ષિણ કોરિયા, સિગાપોર, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્‍ત આરબ અમીરાત, કતાર, ઓમાન, બાંગ્‍લાદેશ, મલેશિયા અને વિયેતનામ જેવા ઘણા મુખ્‍ય વેપાર ભાગીદારોના નામ પણ શામેલ કર્યા છે.

સમગ્ર વિવાદનું મૂળ કલમ ૩૦૧ છે. આ ૧૯૭૪ ના યુએસ ટ્રેડ એક્‍ટની જોગવાઈ છે, જે યુએસટીઆરને અન્‍ય દેશોની વેપાર નીતિઓની તપાસ કરવા અને જો તે યુએસ હિતોની વિરુદ્ધ હોવાનું જણાય તો બદલો લેવાની ભલામણ કરવાનો અધિકાર આપે છે. આ જોગવાઈ હેઠળ, અમેરિકા વધારાના ટેરિફ, વેપાર પ્રતિબંધો અથવા અન્‍ય વેપાર પગલાં લાદી શકે છે.

હાલમાં, આ ફક્‍ત એક પ્રસ્‍તાવ છે, અને હજુ સુધી અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્‍યો નથી. જો કે, જો અમેરિકા આગળ વધે છે અને વધારાના ટેરિફ લાદે છે, તો અમેરિકન બજારમાં ભારતીય ઉત્‍પાદનોની કિમત વધી શકે છે. આ ખાસ કરીને નિકાસકારોને અસર કરી શકે છે જેમનો નોંધપાત્ર વ્‍યવસાય અમેરિકન બજાર પર આધાર રાખે છે. આ જ કારણ છે કે વેપાર સોદો ટેબલ પર છે