વૉશિંગ્ટન : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા રાજકીય અને પરમાણુ વિવાદ વચ્ચે વૉશિંગ્ટન દ્વારા એક અત્યંત મહત્વનો અને આકરો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય ખાતાઓ અને બેંકોમાં ફ્રીઝ (સ્થગિત) કરવામાં આવેલા ઈરાનના અબજો ડોલરના ભંડોળના (Frozen Funds) ખર્ચનું સંચાલન અને દેખરેખ પોતે કરશે. અમેરિકી વહીવટીતંત્ર આ નાણાંના વપરાશ પર કડક નજર રાખશે અને સુનિશ્ચિત કરશે કે આ નાણાંનો ઉપયોગ માત્ર અને માત્ર માનવતાવાદી હેતુઓ જેમ કે ખોરાક, અનાજ અને તબીબી દવાઓની ખરીદી માટે જ કરવામાં આવે.

સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે ઈરાનની જનતાને જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મળી રહે તે માટે આ છૂટછાટ આપવામાં આવી છે, પરંતુ આ ભંડોળનો એક પણ હિસ્સો કોઈ પણ શંકાસ્પદ કે સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓમાં ડાયવર્ટ ન થાય તે માટે આખું મેનેજમેન્ટ અમેરિકા પોતાના હાથમાં રાખશે. પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો વચ્ચે ઈરાનનું આ મસમોટું ભંડોળ વિદેશી બેંકોમાં અટવાયેલું પડ્યું છે, જેને મેળવવા માટે તે લાંબા સમયથી પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું.

કડક શરતો સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ ચેનલોનો ઉપયોગ કરાશે

અમેરિકી સત્તાવાળાઓના જણાવ્યા મુજબ, આ ફંડમાંથી થનારા તમામ વ્યવહારો થર્ડ-પાર્ટી આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ ચેનલો (ત્રીજા દેશની માન્ય બેંકો) દ્વારા જ ઓપરેટ કરવામાં આવશે. ઈરાન આ નાણાંનો સીધો ઉપાડ કરી શકશે નહીં. જ્યારે પણ ઈરાનને કોઈ ખોરાક કે દવાઓ સપ્લાય કરનારી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીને ચૂકવણી કરવાની હશે, ત્યારે અમેરિકાની મંજૂરી બાદ તે બેંક સીધી જ સપ્લાયર કંપનીના ખાતામાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરશે. આ પ્રક્રિયાથી ઈરાન સરકાર નાણાકીય દુરુપયોગ કરી શકશે નહીં.

આ નિર્ણયની વૈશ્વિક રાજકારણ અને મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) ના દેશોના સમીકરણો પર મોટી અસર પડશે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકાએ આ રીતે ઈરાનની આર્થિક નસ પોતાના હાથમાં પકડી રાખી છે, જેથી ક્ષેત્રમાં વધી રહેલા તણાવ અને સૈન્ય ગતિવિધિઓ પર અંકુશ લગાવી શકાય. બીજી તરફ, આ કડક શરતો સામે ઈરાન સરકાર આગામી દિવસોમાં શું વલણ અપનાવે છે તેના પર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર રહેશે.

ઈરાન ફંડ અને US નિયંત્રણોની મુખ્ય વિગતો:

·         કંટ્રોલ પોલિસી: અમેરિકાએ ઈરાનના ફ્રીઝ કરાયેલા ભંડોળના ખર્ચનું સંચાલન પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ લેવાની જાહેરાત કરી.

·         માનવતાવાદી ફોકસ: આ અબજો ડોલરના ફંડનો ઉપયોગ માત્ર ખોરાક, કૃષિ ઉત્પાદનો અને દવાઓ ખરીદવા માટે જ થઈ શકશે.

·         નો ડાયરેક્ટ કેશ: ઈરાન સરકાર આ નાણાંનો સીધો રોકડ ઉપાડ કે અન્ય કોઈ સૈન્ય પ્રોજેક્ટમાં વપરાશ નહીં કરી શકે.

·         બેંકિંગ પ્રોટોકોલ: તમામ વૈશ્વિક આર્થિક વ્યવહારો અમેરિકી વહીવટીતંત્રની ચકાસણી અને સ્પષ્ટ મંજૂરી બાદ જ મધ્યસ્થી બેંકો દ્વારા પૂરા કરાશે.