વોશિંગ્ટન : વૈશ્વિક વ્યાપાર ક્ષેત્રે ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી (IP) રાઈટ્સના રક્ષણ મામલે અમેરિકાએ તેની વાર્ષિક સમીક્ષામાં ભારત અને ચીન પર કડક વલણ અપનાવ્યું છે. યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ૨૦૨૬ના વિશેષ ૩૦૧ પાનાના અહેવાલમાં ભારત, ચીન અને રશિયા સહિતના છ દેશોને 'પ્રાયોરિટી વોચ લિસ્ટ' માં યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે આ દેશોમાં બૌદ્ધિક સંપદાના રક્ષણ અને તેના કાયદાકીય અમલીકરણમાં હજુ પણ અનેક ખામીઓ છે, જેના કારણે અમેરિકન કંપનીઓના હિતોને નુકસાન પહોંચી રહ્યું છે.

આ અહેવાલમાં વિયેટનામને સૌથી નીચલી શ્રેણી એટલે કે 'પ્રાયોરિટી ફોરેન કન્ટ્રી' (PFC) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ કેટેગરીમાં એવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ IP રાઈટ્સના પાલન માટે અસરકારક કાયદા બનાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે અને અમેરિકન ઉત્પાદનોને બજારમાં પ્રવેશ આપવામાં અવરોધો ઊભા કરે છે. USTR ના મતે, વિયેટનામ આ બાબતે નિષ્ઠાપૂર્વક વાટાઘાટો પણ કરતું નથી. ભારત માટે ચિંતાનો વિષય એ છે કે લાંબા સમયથી આ વોચ લિસ્ટમાં હોવા છતાં નીતિગત સ્તરે જે પરિવર્તનની અમેરિકા અપેક્ષા રાખે છે તે દિશામાં હજુ નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ નથી.

વૈશ્વિક સ્તરે કુલ ૧૯ દેશોને અલગ-અલગ યાદીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે, જેમાં પાકિસ્તાન, તુર્કીયે અને યુરોપિયન યુનિયનના કેટલાક દેશોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ રિપોર્ટ બાદ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધોમાં IP પ્રોટેક્શનનો મુદ્દો ફરી ગરમાય તેવી શક્યતા છે. ખાસ કરીને ફાર્માસ્યુટિકલ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે પેટન્ટના કાયદા વધુ કડક બનાવવા માટે અમેરિકાનું દબાણ વધી શકે છે. આગામી સમયમાં આર્થિક પ્રતિબંધો કે વ્યાપારી રાહતોમાં કાપથી બચવા માટે આ યાદીમાં સામેલ દેશોએ પોતાની નીતિઓમાં ફેરફાર કરવો અનિવાર્ય બનશે.