બેંગલુરુ : ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા એટલે કે ઇસરોના હજારો કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓમાં પોતાની આજીવિકા અને ભવિષ્યને લઈને ભારે ચિંતા તેમજ અસમંજસનું વાતાવરણ છવાયેલું છે. અવકાશ એજન્સીના ઉત્પાદન અને ઓપરેશનલ કાર્યો ખાનગી કંપનીઓને સોંપવાની ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ વચ્ચે, દેશભરના વિવિધ કેન્દ્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નવ મુખ્ય કર્મચારી યુનિયનોએ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. આ તમામ સંગઠનોએ સંયુક્તપણે ઇસરોના અધ્યક્ષ અને અવકાશ વિભાગના સચિવ વી નારાયણનને એક વિગતવાર પત્ર લખીને સરકારની ખાનગીકરણ નીતિ અંગે સત્તાવાર સ્પષ્ટતાની માંગ કરી છે.

સરકાર દ્વારા અવકાશ ક્ષેત્રને ખાનગી કંપનીઓ માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યાને છ વર્ષ વીતી ગયા પછી, ઇસરોના વિવિધ કેન્દ્રોના કર્મચારીઓ દ્વારા આ મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. ચાર સપ્ટેમ્બરના રોજ લખાયેલા આ પત્ર પર ઇસરો સ્ટાફ એસોસિએશન, શાર એમ્પ્લોઈઝ એસોસિએશન, ઇસએસી એમ્પ્લોઈઝ એસોસિએશન, એલપીએસસીનું ઇસરો સ્ટાફ એસોસિએશન, બીબીયુનું ઇસરો સ્ટાફ એસોસિએશન, એનઆરએસએ એમ્પ્લોઈઝ યુનિયન, બીબીયુનું સ્પેસ એમ્પ્લોઈઝ એસોસિએશન, આઈપીઆરસીનું ઇસરો સ્ટાફ એસોસિએશન અને સાક એમ્પ્લોઈઝ વેલફેર એસોસિએશનના હસ્તાક્ષરો સામેલ છે.

કર્મચારીઓની આ ચિંતા ત્યારે વધુ ઘેરી બની જ્યારે ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઇઝેશન સેન્ટર એટલે કે ઇન-સ્પેસના અધ્યક્ષ પવન કુમાર ગોએન્કાએ એક તાજેતરના કાર્યક્રમમાં નિવેદન આપ્યું હતું કે આગામી સમયમાં ઇસરો દ્વારા કોઈ પણ લોન્ચ વાહન બનાવવામાં આવશે નહીં અને આ તમામ કામગીરી ખાનગી ક્ષેત્ર કે જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો દ્વારા કરવામાં આવશે. યુનિયનોનું કહેવું છે કે સ્મોલ સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ સાથે આ બદલાવની શરૂઆત પહેલેથી જ થઈ ચૂકી છે અને ભવિષ્યમાં તેને પોલર સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ તથા ભારે લોન્ચ વાહનો સુધી વિસ્તારવામાં આવી શકે છે.

આ ઉપરાંત, આ લોન્ચ વાહનોના ઉત્પાદનને ખાનગી પક્ષોને ટ્રાન્સફર કરવા, ઇસરોમાંથી નિયમિત ઉપગ્રહ નિર્માણને બહાર ખસેડવા અને કુલાસેકરપટ્ટિનમ ખાતેના નવા સ્પેસ લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સ સહિતની નવી સુવિધાઓને ખાનગી સંસ્થાઓ માટે ખુલ્લી મૂકવાના અહેવાલોએ કર્મચારીઓની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. પત્રમાં એ વાતનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે ઇસરો દ્વારા અંદાજે એક સો વીસ જેટલી ટેકનોલોજી પહેલેથી જ ખાનગી ક્ષેત્રને હસ્તાંતરિત કરી દેવામાં આવી છે. કર્મચારીઓનું માનવું છે કે આ પ્રકારના નિવેદનોને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વ્યાપક પબ્લિસિટી મળી છે, પરંતુ અવકાશ વિભાગ દ્વારા કર્મચારીઓને આશ્વાસન આપવા માટે કોઈ સત્તાવાર સંચાર કરવામાં આવ્યો નથી.

કર્મચારી યુનિયનોએ પોતાની ચિકિત્સા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું છે કે ઇસરોના લોન્ચ વાહન અને ઉપગ્રહ ઉત્પાદનમાંથી ખસી જવાની સંભાવનાએ કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારોમાં ભારે ચિંતાનું મોજું ફેલાવ્યું છે. આ પ્રકારના પગલાંથી સંશોધન પછીના પ્રયોગો પર વિપરીત અસર પડી શકે છે, સંસ્થાનું આંતરિક કામકાજ સંકોચાઈ શકે છે, મંજૂર કરાયેલી જગ્યાઓ સ્થગિત કે ઓછી થઈ શકે છે અને તકનીકી, વૈજ્ઞાનિક, વહીવટી, ખરીદી, ગુણવત્તા તથા સલામતી જેવા વિવિધ કેડરોમાં બઢતી અને કૌશલ્ય વિકાસના માર્ગો બંધ થઈ શકે છે.

યુનિયનોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે લોન્ચ વાહનની ડિઝાઇન, નિર્માણ, એકીકરણ, પરીક્ષણ અને લોન્ચ ઓપરેશન્સ માત્ર મેન્યુફેક્ચરિંગ કોન્ટ્રાક્ટ નથી, પરંતુ તે આ મહાન સંસ્થાની મૂળ ક્ષમતા, સંસ્થાકીય સ્મૃતિ અને વ્યૂહાત્મક તાકાત છે. કર્મચારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો આવું થશે તો હાલના કર્મચારીઓ વધારાના બની જશે, તેમને અન્યત્ર ખસેડવા પડશે અથવા તેઓ અર્થપૂર્ણ કામ વગર બેસી રહેશે. આ સાથે જ, વિવિધ જૂથોની જગ્યાઓ પર ભરતી ઘટવાથી યુવાનોનું ઇસરોમાં કારકિર્દી બનાવવાનું સ્વપ્ન પણ અધૂરું રહી જશે.

જોકે, કર્મચારી સંગઠનોએ એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ચોક્કસ માળખાની અંદર રહીને ન્યૂસ્પેસ ઇન્ડિયા લિમિટેડના માધ્યમથી થતી ખાનગી ભાગીદારી કે વ્યાપારીકરણની વિરુદ્ધ નથી. તેમની ચિંતા માત્ર એટલી છે કે અવકાશ વિભાગનું કોઈ એવું સત્તાવાર નીતિગત દસ્તાવેજ ઉપલબ્ધ નથી જે ખાનગી ભાગીદારીને સક્ષમ બનાવવા અને ઇસરોની પોતાની ક્ષમતાઓને નષ્ટ થવાથી બચાવવા વચ્ચે સ્પષ્ટ રેખા દોરે. પત્રના અંતે યુનિયનોએ સવાલ પૂછ્યો છે કે શું ઇન-સ્પેસ અધ્યક્ષના નિવેદનો સરકારની સત્તાવાર નીતિ દર્શાવે છે અને શું ઇસરો ભવિષ્યમાં પણ તમામ પ્રમુખ લોન્ચ વાહનોની ડિઝાઇન તથા વિકાસ માટે જવાબદાર રહેશે.