વોશિંગ્ટન: માનવ પગમાં ૨૬ હાડકાં, ૩૩ સાંધા અને ૨ લાખથી વધુ નર્વ એન્ડિંગ્સ હોય છે. તે આપણા શરીરનું સૌથી જટિલ મિકેનિકલ માળખું છે. લાખો વર્ષોના ઉત્ક્રાંતિ બાદ પગ જમીનના આંચકા સહન કરવા, અલગ અલગ સપાટી પર અનુકૂળ થવા અને મગજને સંવેદના પહોંચાડવા માટે સક્ષમ બન્યા છે. પરંતુ આધુનિક ફૂટવેર અને બ્રાન્ડેડ શૂઝ બનાવતી કંપનીઓએ આ કુદરતી રચનાને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.

વર્ષ ૨૦૧૦ માં હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ડેનિયલ લિબરમેને નેચર નામના મેગેઝીનમાં એક રિસર્ચ પ્રકાશિત કર્યું હતું, જેણે ફૂટવેર ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો હતો. આ રિસર્ચમાં સામે આવ્યું હતું કે ખુલ્લા પગે દોડતા લોકો તેમના પગના આગળના ભાગ પર વજન આપે છે, જેનાથી જમીન પર પડતો આંચકો લગભગ શૂન્ય થઈ જાય છે. બીજી તરફ, ગાદીવાળા શૂઝ પહેરીને દોડતા લોકો તેમના પગની એડી જમીન પર પછાડે છે, જેનાથી તેમના શરીરના વજન કરતા ૧.૫ થી ૩ ગણું વધુ દબાણ સર્જાય છે.

આજે ૧૫૦ અબજ ડોલરના શૂઝ માર્કેટે લોકોને એવું માનવા મજબૂર કર્યા છે કે તેમના પગ નબળા છે અને તેમને આર્ક સપોર્ટ, કુશનિંગ કે મોશન કંટ્રોલની જરૂર છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલા વિવિધ અભ્યાસો મુજબ, આધુનિક શૂઝની શોધ પહેલા મનુષ્યોમાં પ્લાન્ટર ફાસીટીસ, ફ્લેટ ફીટ કે ઘૂંટણના લાંબા સમયના દુખાવાની સમસ્યાઓ નહોતી. જ્યારે પગને કડક જૂતામાં, ઊંચી એડી અને સાંકડા ટો બોક્સમાં કેદ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેના ૩૩ સાંધા કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે, સ્નાયુઓ સંકોચાઈ જાય છે અને ચેતાતંતુઓ બહેરા થઈ જાય છે. આનાથી મગજ જમીન સાથેનો સંપર્ક ગુમાવી બેસે છે.

ડ્રેસ શૂઝ, સ્નીકર અને બૂટમાં રહેલી ઊંચી એડી પેલ્વિસને આગળની તરફ ધકેલે છે. આનાથી નીચેની કરોડરજ્જુ પર દબાણ આવે છે, થાપાના સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે અને પગથી લઈને ગરદન સુધી દુખાવાની એક સાંકળ ઊભી થાય છે. 

મોટી કંપનીઓએ કોઈ સમસ્યા હલ નથી કરી, પરંતુ એક નવી સમસ્યા ઊભી કરી છે અને પછી તે જ નુકસાનને સુધારવા માટે "ઓર્થોટિક્સ", "ની બ્રેસ" અને પીઠની સર્જરીના નામે મોટો વેપાર શરૂ કર્યો છે. 

દરરોજ ૩૦ મિનિટ ખુલ્લા પગે ચાલવાથી પગના મૂળભૂત સ્નાયુઓને ફરીથી જીવંત કરી શકાય છે અને શરીરનું સંતુલન સુધારી શકાય છે.

ખ્ય તથ્યો - વિજ્ઞાનિક બાબતો*

*૧. હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીનું સંશોધન (વર્ષ ૨૦૧૦):*

પ્રોફેસર ડેનિયલ લિબરમેનનો આ અભ્યાસ ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે અને તે 'નેચર' નામના મેગેઝીનમાં પ્રકાશિત થયો હતો. તેમના સંશોધન મુજબ, જ્યારે આપણે ખુલ્લા પગે દોડીએ છીએ, ત્યારે કુદરતી રીતે આપણો પંજો જમીનને પહેલા સ્પર્શે છે, જે આંચકાને શોષી લે છે. તેનાથી વિપરીત, ગાદીવાળા પગરખાં પહેરીને દોડતી વખતે લોકો મોટે ભાગે એડી જમીન પર પછાડે છે, જેના કારણે ઘૂંટણ અને કરોડરજ્જુ પર ભારે દબાણ આવે છે.

*૨. પગની જટિલ રચના:*

પગમાં ૨૬ હાડકાં અને ૩૩ સાંધા હોવાની વાત તદ્દન સાચી છે. કુદરતે પગને એક લવચીક અને મજબૂત સ્પ્રિંગ જેવો બનાવ્યો છે. જ્યારે આપણે સતત આધારવાળા અથવા સાંકડા પગરખાં પહેરીએ છીએ, ત્યારે પગના આ સાંધા અને સ્નાયુઓનો ઉપયોગ ઓછો થઈ જાય છે, પરિણામે તે નબળા પડી જાય છે અને ક્ષીણ થવા લાગે છે.

*૩. પગરખાં અને શરીરની મુદ્રા:*

મોટાભાગના આધુનિક પગરખાંમાં એડીનો ભાગ થોડો ઊંચો હોય છે. આ નજીવો દેખાતો ફેરફાર પણ શરીરના ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્રને બદલે છે. તે નિતંબના ભાગને આગળ ધકેલે છે, જેના કારણે કમરના નીચેના ભાગમાં અને ગરદનમાં દુખાવો થઈ શકે છે.

*૪. સંવેદનાત્મક જોડાણ:*

પગના તળિયામાં હજારો ચેતાતંતુઓ હોય છે જે મગજને જમીનની સપાટી વિશે માહિતી આપે છે. પગરખાં આ જોડાણને કાપી નાખે છે, જેને કારણે સંતુલન જાળવવાની ક્ષમતા પર અસર પડે છે.

*નિષ્કર્ષ અને સાવચેતી:*

 * આ માહિતી વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચી છે કે આધુનિક પગરખાં પગની કુદરતી કાર્યક્ષમતામાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

*પરંતુ ધ્યાન રાખવું:* જો તમે વર્ષોથી પગરખાં પહેરતા હોવ, તો અચાનક સખત સપાટી પર લાંબો સમય ખુલ્લા પગે ચાલવાનું કે દોડવાનું શરૂ ન કરવું જોઈએ. પગના સ્નાયુઓને ફરીથી મજબૂત થવા માટે સમય જોઈએ છે.

 * નિષ્ણાતો હવે એવા પગરખાં પહેરવાની સલાહ આપે છે જે નીચેથી એકદમ સપાટ હોય અને આગળથી પંજાના ભાગે પહોળા હોય ('મિનિમાલિસ્ટ શૂઝ' અથવા 'વાઈડ ટો બોક્સ' - પંજામાં પહોળા હોય તેવા) શૂઝ પહેરવાની સલાહ આપે છે, જે પગને કુદરતી રીતે હલનચલન કરવા દે છે. (આ માહિતી સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા અનેક ખોટા સંદેશાઓ જેવી નથી, પણ નક્કર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ પર આધારિત છે.)