નવી દિલ્હી :ભારત આજે વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનીને ઉભરી રહ્યું છે. આઝાદીના 75 થી વધુ વર્ષોમાં દેશે ટેકનોલોજી, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્પેસ સાયન્સમાં મોટી સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે. પરંતુ આ વિકાસની સાથે સાથે એક એવી વસ્તુ છે જેણે સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર સૌથી વધુ ભાર મૂક્યો છે, અને તે છે 'મોંઘવારી'. ખાસ કરીને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં થયેલો વધારો સામાન્ય જનતા માટે હંમેશા ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે.

વર્ષ 1947માં જ્યારે ભારત બ્રિટિશ શાસનમાંથી આઝાદ થયું, ત્યારે મોંઘવારી આજના જેવી નહોતી. તે સમયે રોજિંદી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ પૈસામાં મળતી હતી. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, 1947માં એક લિટર પેટ્રોલની કિંમત માત્ર 27 પૈસા હતી. હા, તમે બરાબર વાંચ્યું છે, માત્ર 27 પૈસા! એટલે કે, જો તમારી પાસે એક રૂપિયો હોય, તો તમે લગભગ 4 લિટર પેટ્રોલ ખરીદી શકતા હતા. તેવી જ રીતે ડીઝલની કિંમત પણ 15 થી 20 પૈસાની આસપાસ રહેતી હતી.

 

આજે 2026માં સ્થિતિ સાવ અલગ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ અને તેલના પુરવઠામાં અવરોધને કારણે પેટ્રોલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. હાલમાં દેશના વિવિધ શહેરોમાં પેટ્રોલ ₹95 થી ₹110 ની વચ્ચે વેચાઈ રહ્યું છે. આનો અર્થ એ થયો કે આઝાદીથી અત્યાર સુધીમાં પેટ્રોલના ભાવમાં અંદાજે 40,000% થી વધુનો વધારો થયો છે.

 

પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમતો વધવા પાછળ કોઈ એક કારણ નથી. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

 

કાચા તેલની કિંમત: ભારત તેની જરૂરિયાતનું 80% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં જ્યારે કાચું તેલ (Crude Oil) મોંઘું થાય છે, ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલના ભાવ વધે છે. હાલમાં ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ જેવા ભૌગોલિક તણાવને કારણે કાચા તેલના ભાવ $126 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા છે.

 

ટેક્સનું માળખું: પેટ્રોલ પર કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને રાજ્ય સરકારો વેટ (VAT) વસૂલે છે, જેના કારણે બેઝ પ્રાઈસ કરતા છૂટક ભાવ ઘણા વધી જાય છે.

 

રૂપિયાનું અવમૂલ્યન: ડોલરની સરખામણીમાં રૂપિયો નબળો પડવાથી પણ તેલની આયાત મોંઘી બને છે.

 

એક જમાનામાં લોકો 5-10 રૂપિયામાં પોતાની બાઇકની ટાંકી ફૂલ કરાવી લેતા હતા, આજે તે જ ટાંકી ફૂલ કરાવવા માટે 800 થી 1000 રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે. વધતા જતા ભાવની અસર માત્ર વાહન ચાલકો પર જ નહીં, પરંતુ પરિવહન ખર્ચ વધવાને કારણે દૂધ, શાકભાજી અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ પર પણ પડે છે.

 

1947નું ભારત અને આજનું ભારત આર્થિક રીતે ઘણું બદલાઈ ગયું છે. કિંમતો ભલે વધી હોય, પણ લોકોની આવક અને સુવિધાઓમાં પણ વધારો થયો છે. જોકે, પેટ્રોલિયમ પદાર્થો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે હવે ભારત ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) અને ગ્રીન હાઈડ્રોજન તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.