નવી દિલ્હી: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જેટલી સુવિધાજનક છે, તેટલી જ તે નાણાકીય ક્ષેત્ર માટે પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે. આ જ ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે દેશની તમામ વાણિજ્યિક બેંકોના વડાઓ સાથે એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ AI ટેકનોલોજીના દુરુપયોગથી બેંકિંગ સોફ્ટવેર અને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં પડનારા ગાબડાંઓનું મૂલ્યાંકન કરવાનો હતો.
અભૂતપૂર્વ જોખમ: ‘હાઈ એલર્ટ’ પર બેંકો
બેઠક દરમિયાન નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે લેટેસ્ટ AI મોડેલ્સ દ્વારા ઊભા થનારા ખતરાની પ્રકૃતિ ‘અભૂતપૂર્વ’ છે. તેમણે ભારતીય બેંક સંગઠન (IBA) ને સૂચના આપી છે કે કોઈ પણ સાયબર હુમલાનો સામનો કરવા માટે એક સંકલિત સંસ્થાકીય પદ્ધતિ વિકસાવવામાં આવે. નાણામંત્રીએ બેંકોને તેમની રક્ષણાત્મક ક્ષમતા વધારવા માટે દેશના સર્વોચ્ચ સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો અને વિશિષ્ટ એજન્સીઓની મદદ લેવા પણ નિર્દેશ આપ્યો છે.
CERT-In સાથે ગાઢ સંકલન અને તાત્કાલિક રિપોર્ટિંગ
સરકારે તમામ બેંકોને આદેશ આપ્યો છે કે જો કોઈ પણ શંકાસ્પદ સાયબર પ્રવૃત્તિ જણાય, તો તેની તાત્કાલિક જાણ ‘ભારતીય કમ્પ્યુટર ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ’ (CERT-In) ને કરવામાં આવે. મંત્રીએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, ગ્રાહકોનો ડેટા અને દેશની આર્થિક સંપત્તિની સુરક્ષામાં કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં. બેંકોને તેમની આઈટી સિસ્ટમ્સને વધુ મજબૂત અને પૂર્વ-નિયંત્રણાત્મક (Pre-emptive) બનાવવા માટે પણ તાકીદ કરવામાં આવી છે.
રિયલ ટાઈમ ડેટા શેરિંગ: સુરક્ષાનું નવું કવચ
ભવિષ્યના જોખમોને વહેલા પકડી પાડવા માટે નાણામંત્રીએ એક નવીનતમ વિચાર રજૂ કર્યો છે. હવે બેંકો, CERT-In અને અન્ય તપાસ એજન્સીઓ વચ્ચે ‘રિયલ ટાઈમ થ્રેટ ઇન્ટેલિજન્સ’ શેર કરવા માટે એક મજબૂત મિકેનિઝમ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આનાથી કોઈ પણ નવા વાયરસ કે સાયબર જોખમની માહિતી સમગ્ર બેંકિંગ ઈકોસિસ્ટમમાં પળવારમાં ફેલાઈ જશે, જેથી નુકસાન થતા પહેલા જ અન્ય બેંકો સાવચેત થઈ શકે.