બસ્તર: દિવાળીના પાવન અવસરે પરંપરાગત રીતે સૈનિકો સાથે ઉજવણી કરતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ વખતે બસ્તરની મુલાકાત લઈને ન માત્ર દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું પરંતુ આંતરિક સુરક્ષાના સૌથી મોટા પડકાર સમાન નક્સલવાદ સામેના વિજયની ભેટ ધરી છે. જે વિસ્તાર ક્યારેક હિંસા અને લોહિયાળ સંઘર્ષો માટે કુખ્યાત હતો, તે હવે આગામી ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધીમાં સંપૂર્ણપણે 'નક્સલ-મુક્ત' બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પણ 'ઓપરેશન બ્લેક ફોરેસ્ટ' બાદ આ ક્ષેત્રની મુલાકાત લઈને સુરક્ષાકર્મીઓની વીરતાને બિરદાવી હતી, જે દર્શાવે છે કે સરકારે આંતરિક સુરક્ષા માટે કેવા દ્રઢ સંકલ્પ સાથે વ્યાપક રણનીતિ અમલમાં મૂકી છે.

ભૂતકાળના કાળા ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો ૨૦૧૦માં બસ્તરમાં ૧,૯૩૬ જેટલી હિંસક ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી, જેમાં ૭૨૦ નાગરિકોના મોત થયા હતા અને ૨૦૧૪ સુધીમાં હિંસક ઘટનાઓ વધીને ૧૭,૫૪૨ પર પહોંચી હતી, જેમાં ૧,૯૧૩ સુરક્ષાકર્મીઓએ સર્વોચ્ચ બલિદાન આપ્યું હતું. આ ગંભીર સ્થિતિને ડામવા માટે ૨૦૧૫થી નીતિમાં આમૂલ પરિવર્તન લાવીને સુરક્ષા અને વિકાસ બંને મોરચે એકસાથે કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું. સરકાર દ્વારા આશરે ૪,૨૮૯ કરોડ રૂપિયાની 'સ્પેશિયલ સેન્ટ્રલ અસિસ્ટન્સ' ફાળવવામાં આવી, જેમાંથી ૧,૭૬૧ કરોડ માત્ર માળખાકીય વિકાસ પાછળ વાપરવામાં આવ્યા તથા સિક્યુરિટી ગ્રીડ મજબૂત કરવા માટે ૬૬૩ નવા પોલીસ સ્ટેશનો અને ૪૦૮ કેમ્પો સ્થાપવામાં આવ્યા.

સુરક્ષા દળો દ્વારા અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી, ડ્રોન, સેટેલાઇટ ઇમેજરી અને AI-આધારિત ડેટા વિશ્લેષણની મદદથી 'ઓપરેશન ચક્રબંધ', 'ઓપરેશન ભીમબર્ગ', 'ઓપરેશન થન્ડરસ્ટોર્મ' અને 'ઓપરેશન ડબલ બુલ' જેવા આક્રમક અભિયાનો ચલાવવામાં આવ્યા, જેમાં નિર્ણાયક સાબિત થયેલા 'ઓપરેશન બ્લેક ફોરેસ્ટ' દ્વારા નક્સલવાદની કમર તોડી નાખવામાં આવી. આ મિશન દરમિયાન અસંખ્ય નક્સલવાદીઓ ખાત્મો થયો અને લગભગ ૩,૦૦૦ ઉગ્રવાદીઓએ આત્મસમર્પણ કર્યું. આ ઉપરાંત, નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) અને એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) દ્વારા નક્સલવાદીઓનું નાણાકીય નેટવર્ક તોડી નાખી કરોડો રૂપિયાની સંપત્તિ જપ્ત કરવામાં આવી છે, જેણે આતંકના આર્થિક મૂળને હચમચાવી દીધા છે.

અભિયાનના આખરી ચરણ અને અનુવર્તી પગલાં તરીકે, મુખ્ય પ્રવાહથી ભટકીને હિંસાનો માર્ગ અપનાવનારાઓને સમાજમાં પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા ૫ લાખ રૂપિયાની તાત્કાલિક આર્થિક સહાયની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. હાલમાં NIA દ્વારા અનેક કેસોની કડક તપાસ ચાલી રહી છે અને મોટાભાગના કેસોમાં ચાર્જશીટ દાખલ થઈ ચૂકી છે. સરકાર અને સુરક્ષા દળોની આ સંયુક્ત ઝુંબેશના પરિણામે બસ્તર હવે ભયના ઓછાયામાંથી બહાર નીકળીને શિક્ષણ, આરોગ્ય અને આર્થિક સમૃદ્ધિના નવા 'વિકાસ કોરિડોર' તરફ અગ્રેસર બન્યું છે.