અમેરિકામાં 3 નવેમ્બરે યોજાનારી મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલાં ચૂંટણી પ્રક્રિયાને લઈને રાજકીય વિવાદ ઘેરો બન્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રના ન્યાય વિભાગ પર ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ લાગી રહ્યો છે. વિભાગે અમેરિકાના નાગરિક ન હોવાને કારણે મતદાન માટે અયોગ્ય હોવાની આશંકા ધરાવતા લોકોના મત રોકવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. જોકે, આ પગલાંથી સરકારી તપાસ એજન્સીઓનો ઉપયોગ કોઈ રાજકીય પક્ષને ફાયદો પહોંચાડવા માટે થઈ રહ્યો છે કે કેમ તેવા સવાલો પણ ઊભા થયા છે.

કેલિફોર્નિયામાં અમેરિકાના ન્યાય વિભાગે અંદાજે 20 હજાર મતદારોના મેલ-ઇન બેલેટ અલગ રાખવાની અને તેમની મતદાન લાયકાતની ચકાસણી કરવાની માંગ કરી છે. વિભાગનો દાવો છે કે આ લોકો અમેરિકાના નાગરિક નથી અને તેથી તેમને મતદાન કરવાનો કાયદેસર અધિકાર નથી. આ મામલે સંભવિત ગેરકાયદેસર મતદાનની તપાસ માટે વિભાગે સંબંધિત રેકોર્ડ પણ માગ્યા છે.

બીજી તરફ, કેલિફોર્નિયા સરકારે જણાવ્યું છે કે બિન-અમેરિકન નાગરિકો મતદાન ન કરી શકે તે માટે રાજ્યમાં જરૂરી વ્યવસ્થાઓ કરવામાં આવી છે. રાજ્યએ એવી દલીલ પણ કરી છે કે મતદારોના મતો રોકવાનો અધિકાર ન્યાય વિભાગ પાસે નથી. આ મામલે ફેડરલ કોર્ટે ટ્રમ્પ સરકારની બેલેટ અલગ રાખવાની માંગ ફગાવી દીધી છે.

અલાસ્કામાં પણ ન્યાય વિભાગે ચૂંટણી સંબંધિત તપાસ તેજ કરી છે. અહીં રિપબ્લિકન સાંસદ ડેન સુલિવનના નામ સાથે મળતું આવતું નામ ધરાવતા અન્ય ઉમેદવાર ડેનિયલ જે. સુલિવનની ઉમેદવારી તપાસ હેઠળ આવી છે. વિભાગને આશંકા છે કે સમાન નામ ધરાવતા ઉમેદવારને મેદાનમાં ઉતારવાનો હેતુ મતદારોમાં મૂંઝવણ ઊભી કરવાનો હોઈ શકે છે.

ન્યાય વિભાગે કોર્ટમાં એવી માંગ કરી હતી કે જો રિપબ્લિકન સાંસદ ડેન સુલિવન સામાન્ય કરતાં ઓછા માર્જિનથી ચૂંટણી હારે, તો પરિણામોને સત્તાવાર માન્યતા આપવાની પ્રક્રિયા અટકાવવામાં આવે અને આ મામલે તપાસ કરવામાં આવે. જોકે, રવિવાર, 1 નવેમ્બરે ફેડરલ કોર્ટે આ અરજી ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે મતદારોની ગુપ્તતા જાળવીને આવી તપાસ કરવી શક્ય ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. આ નિર્ણય સામે ન્યાય વિભાગે અપીલ પણ કરી છે.

ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આ કાર્યવાહી અંગે ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આવી તપાસથી ભવિષ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ચૂંટણીનાં પરિણામો અંગે શંકા ઊભી કરવાની તક મળી શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ટ્રમ્પ વર્ષ 2020ની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં પોતાની હાર માટે સતત ગેરરીતિના દાવા કરતા આવ્યા છે. જોકે, સ્વતંત્ર અભ્યાસો અને વિવિધ રાજ્યોની તપાસમાં મતદાનમાં થતી છેતરપિંડીની ઘટનાઓ અત્યંત ઓછી હોવાનું સામે આવ્યું છે. બીજી તરફ, ન્યાય વિભાગનું કહેવું છે કે તેની તમામ કાર્યવાહી કાયદા મુજબ થઈ રહી છે અને ચૂંટણીની નિષ્પક્ષતા જાળવવી તેનો મુખ્ય હેતુ છે. જોકે, પૂર્વ અધિકારીઓનું માનવું છે કે અગાઉ ચૂંટણી સંબંધિત તપાસમાં ન્યાય વિભાગ સામાન્ય રીતે પરિણામોની સત્તાવાર જાહેરાત થયા બાદ જ હસ્તક્ષેપ કરતું હતું.

ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ચૂંટણી સંબંધિત તપાસ માટે જવાબદાર ન્યાય વિભાગના એક મહત્ત્વપૂર્ણ એકમ 'પબ્લિક ઇન્ટિગ્રિટી સેક્શન' (Public Integrity Section)નું કદ પણ ઘટાડ્યું છે. અગાઉ ચૂંટણી કાયદાના નિષ્ણાતોની સલાહ લેવાની જે વ્યવસ્થા હતી તેમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. હવે તપાસ દરમિયાન રાજકીય નિમણૂક પામેલા અધિકારીઓની ભૂમિકા વધી હોવાનું પૂર્વ અધિકારીઓ જણાવી રહ્યા છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમથી અમેરિકામાં ચૂંટણીની પારદર્શિતા, સરકારી એજન્સીઓની તટસ્થતા અને મતદાન પ્રક્રિયામાં રાજકીય હસ્તક્ષેપને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. હવે 3 નવેમ્બરની ચૂંટણી અને ત્યારબાદનાં પરિણામો પર અમેરિકાની સાથે સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે