(નવી દિલ્હી): ધોરણ 12 ના લાખો વિદ્યાર્થીઓ માટે બોર્ડ પરીક્ષાનું પરિણામ એક નવી મુસીબત બનીને આવ્યું છે. CBSE ની નવી ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમમાં રહેલી ખામીઓને કારણે વિદ્યાર્થીઓમાં ભારે અસંતોષ છે, પરંતુ હવે આ વિવાદ માત્ર ટેકનિકલ ખામીઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો. એવા ગંભીર આરોપો લાગી રહ્યા છે કે CBSE એ દેશભરની શાળાઓના આચાર્યોને એક 'ટૂલકીટ' મોકલી છે, જેમાં તેમને OSM સિસ્ટમની જાહેરમાં પ્રશંસા કરવા અને બચાવ કરવા માટે સૂચના આપવામાં આવી છે.
શું છે આ 'ટૂલકીટ' નો વિવાદ?
અહેવાલો મુજબ, CBSE એ સંલગ્ન શાળાઓને "મટિરિયલ ફોર પ્રિન્સિપાલ્સ" નામનો એક દસ્તાવેજ મોકલ્યો છે. આ દસ્તાવેજમાં આચાર્યો માટે તૈયાર ચર્ચાના મુદ્દાઓ (talking points), સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવા માટેની સ્ક્રિપ્ટો અને વીડિયો માટેના નિર્દેશો સામેલ છે. વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે પોતાની ઉત્તરવહીઓમાં ઝાંખા સ્કેનિંગ, અધૂરા પેજ અને માર્કિંગમાં વિસંગતતા જેવી ફરિયાદો કરી રહ્યા છે, ત્યારે આચાર્યોને વાલીઓને ખાતરી આપવા અને આ સિસ્ટમમાં વિશ્વાસ દર્શાવવા માટે દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું હોવાનું મનાય છે.
એકસરખા વીડિયો પાછળનું સત્ય?
આ ટૂલકીટના પ્રસારણ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર આચાર્યોના વીડિયોની લહેર જોવા મળી છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, ઘણા આચાર્યોના વીડિયોમાં ભાષા અને શબ્દપ્રયોગો એકસરખા જ જોવા મળે છે, જે તે દસ્તાવેજમાં સૂચવેલા હતા. નિષ્ણાતો આને 'જાહેર ધારણાને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ' ગણાવી રહ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓએ એવા પણ આક્ષેપો કર્યા છે કે તેમને પણ આ સિસ્ટમને સમર્થન આપતા વીડિયો બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે શિક્ષણ જગતમાં ખૂબ જ ગંભીર માનવામાં આવે છે.
OSM સિસ્ટમ કેમ બની છે માથાનો દુખાવો?
CBSE ની આ સિસ્ટમ સામેની ફરિયાદોની યાદી લાંબી છે:
•    ટેકનિકલ ખામી: સ્કેન કરેલી કોપીઓ બ્લર હોવી અને અધૂરા પાના અપલોડ થવા.
•    મૂલ્યાંકનમાં વિસંગતતા: હસ્તાક્ષર ન મળવા અને માર્કિંગમાં મોટી ભૂલો.
•    તાલીમનો અભાવ: મૂલ્યાંકનકારોને આ નવી સિસ્ટમ માટે પૂરતી તાલીમ આપવામાં ન આવી હોવાનો આક્ષેપ.
•    ઉતાવળી અમલીકરણ: પૂરતા મોટા પાયે ટ્રાયલ કર્યા વિના આ સિસ્ટમને દેશભરમાં લાગુ કરવી.

વિશ્વાસનું સંકટ
CBSE ના સત્તાવાળાઓ ભલે એમ કહેતા હોય કે આ સિસ્ટમ પારદર્શિતા વધારવા માટે છે, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓનો વિશ્વાસ ડગી ગયો છે. શિક્ષણ પ્રધાન ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને સ્વીકાર્યું છે કે અમલીકરણમાં કેટલીક સમસ્યાઓ હતી અને સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે, શું 'પીઆર' (PR) અભિયાન કે ટૂલકીટ દ્વારા વિશ્વાસ પાછો લાવી શકાય?
વિદ્યાર્થીઓનું માનવું છે કે, પરીક્ષાની પવિત્રતા સ્ક્રિપ્ટો, રીલ્સ કે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા નહીં, પરંતુ તેમની ફરિયાદોને સાંભળીને અને તેમાં ન્યાયી તપાસ કરીને જ બચાવી શકાય છે. લાખો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યનો સવાલ છે, ત્યારે CBSE એ હવે ટેકનિકલ બહાનાઓ બાજુ પર મૂકીને પારદર્શક રીતે જવાબદારી સ્વીકારવાની જરૂર છે.