મુંબઈ : ભારતીય શેરબજારને વધુ સુરક્ષિત, પારદર્શક અને રોકાણકારો માટે ન્યાયી બનાવવા માટે માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI - સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા) એ એક મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. સેબીએ આઈપીઓ (IPO) અને લાંબા સમય પછી બજારમાં ફરી ટ્રેડિંગ માટે આવતા (Relisted) શેરોના લિસ્ટિંગના દિવસે કિંમત નક્કી કરવાની પદ્ધતિ (Price Discovery Mechanism) માં ધરખમ ફેરફારો સૂચવતું એક મહત્વપૂર્ણ કન્સલ્ટેશન પેપર બહાર પાડ્યું છે. આ નવા પ્રસ્તાવનો મુખ્ય હેતુ લિસ્ટિંગના પ્રથમ દિવસે પ્રી-ઓપન કોલ ઓક્શન સત્ર દરમિયાન થતી ભાવની ગરબડોને અટકાવવાનો છે.
કૃત્રિમ રીતે ભાવ દબાવવાની રમત પર સેબીની લાલ આંખ
સેબીના ધ્યાનમાં આવ્યું છે કે વર્તમાન સમયમાં અમુક પુનઃઉત્પાદન (Relisted) શેરોમાં હાલની 'ડમી પ્રાઇસ બેન્ડ્સ' અને 'બેઝ પ્રાઇસ'ની સિસ્ટમ ખામીયુક્ત હોવાના કારણે શેરના સાચા ભાવો બહાર આવી શકતા નથી અને કિંમતો કૃત્રિમ રીતે દબાયેલી રહે છે. બજાર નિયમનકારે નોંધ્યું છે કે કોલ ઓક્શન સત્ર દરમિયાન ઘણી વખત ખરીદીના મોટા ઓર્ડર્સ માત્ર એટલા માટે રિજેક્ટ થઈ જાય છે કારણ કે તે નિર્ધારિત પ્રાઇસ રેન્જની બહાર હોય છે. પરિણામે, જ્યારે શેર સત્તાવાર રીતે લિસ્ટ થાય છે ત્યારે તેમાં સતત અપર સર્કિટ (Upper Circuit) લાગવા માંડે છે અને સામાન્ય રોકાણકારોને ખરીદવાની તક જ મળતી નથી.
નિયમોમાં એકરૂપતા અને ત્વરિત એક્શન પર ભાર
આ ખામીઓને દૂર કરવા માટે સેબીએ ખાસ કરીને એવા સ્ટોક્સની મૂળ કિંમત (Base Price) નક્કી કરવાની ફોર્મ્યુલા સુધારવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જે લાંબા સમયના સસ્પેન્શન (ટ્રેડિંગ પ્રતિબંધ) પછી બજારમાં પાછા ફરે છે. સેબીએ તમામ સ્ટોક એક્સચેન્જો (BSE અને NSE) માટે ડમી પ્રાઇસ બેન્ડને ફ્લેક્સિબલ (વધઘટ કરવા યોગ્ય) બનાવવા માટે વધુ સમાન અને તાત્કાલિક અમલમાં આવે તેવી સિસ્ટમ વિકસાવવા સૂચન કર્યું છે.
૧૧ જૂન ૨૦૨૬ સુધી આપી શકાશે પ્રતિભાવો
આ ક્રાંતિકારી દરખાસ્તો પર સેબીની હાઈ-લેવલ 'સેકન્ડરી માર્કેટ એડવાઇઝરી કમિટી' સાથે પહેલેથી જ વિગતવાર ચર્ચા થઈ ચૂકી છે. આ સમિતિએ વાસ્તવિક બેઝ પ્રાઇસ નક્કી કરવાની પદ્ધતિને આધુનિક બનાવવાની સાથે સાથે હાલની ડમી પ્રાઇસ બેન્ડ સિસ્ટમને વધુ મજબૂત કરીને ચાલુ રાખવાની ભલામણ કરી છે. સેબીએ આ તમામ પ્રસ્તાવિત ફેરફારો પર સામાન્ય જનતા, માર્કેટ એક્સપોર્ટ્સ અને સંસ્થાઓ પાસેથી આગામી ૧૧ જૂન, ૨૦૨૬ સુધીમાં તેમના સત્તાવાર મંતવ્યો અને ટિપ્પણીઓ આમંત્રિત કર્યા છે, ત્યારબાદ આ નવા નિયમોને આખરી ઓપ આપીને બજારમાં લાગુ કરવામાં આવશે.