વોશિંગ્ટન: લાંબા સમયથી મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ભયંકર લશ્કરી સંઘર્ષ અને યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે આખા વિશ્વને મોટી રાહત આપતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વના અર્થતંત્ર અને ક્રૂડ ઓઈલના પરિવહન માટે જે દરિયાઈ માર્ગ સૌથી મહત્વનો ગણાય છે તે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Strait of Hormuz) ને ફરીથી ખોલવા માટેનો રસ્તો હવે સંપૂર્ણપણે સાફ થઈ ગયો છે. અમેરિકા ઈરાનની આસપાસ લગાવેલી પોતાની કડક નૌસૈનિક નાકેબંધી (Naval Blockade) ને કાયમી ધોરણે ખતમ કરવા માટે તૈયાર થઈ ગયું છે, જેના બદલામાં ઈરાન પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર પર લગાવેલા તમામ પ્રતિબંધો હટાવી લેશે. આ ચોંકાવનારો અને ઐતિહાસિક દાવો ઈરાનની સરકારી ટેલિવિઝન ચેનલ દ્વારા સત્તાવાર રીતે કરવામાં આવ્યો છે.

ઈરાનના સરકારી ટીવીના અહેવાલ અનુસાર, તેહરાનને અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલા સશસ્ત્ર સંઘર્ષ અને વિવાદનો કાયમી અંત લાવવા માટે એક મેમોરેન્ડમ ઓફ અંડરસ્ટેન્ડિંગ (MOU) એટલે કે પરસ્પર સમજૂતીના પ્રારંભિક, બિન-સત્તાવાર માળખાનો એક વિશેષ મુસદ્દો (Draft) પ્રાપ્ત થયો છે. આ અનૌપચારિક મુસદ્દાની નકલ ઈરાન સરકારના હાથમાં આવી ગઈ છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધના વાદળો હટાવવા માટે પાયાનો પથ્થર સાબિત થશે. આ કરારની મુખ્ય શરતો મુજબ, ઈરાન આગામી એક મહિનાના નિર્ધારિત સમયગાળાની અંદર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તમામ કોમર્શિયલ અને વ્યાપારી જહાજોની આંતરરાષ્ટ્રીય અવરજવરને યુદ્ધ શરૂ થયું તે પહેલાના સામાન્ય સ્તર પર સંપૂર્ણપણે બહાલ કરી દેશે. જ્યારે તેની સામેના પગલા તરીકે અમેરિકા ઈરાનના દરિયાઈ સરહદી વિસ્તારોની આસપાસ તૈનાત કરેલી પોતાની તમામ સૈન્ય ટુકડીઓ અને યુદ્ધ જહાજો પાછા ખેંચી લેશે તથા લાંબા સમયથી લાદવામાં આવેલી આર્થિક-નૌસૈનિક નાકેબંધીનો તાત્કાલિક અંત લાવશે.

કરારના મુખ્ય ૪ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:

ઈરાનના સરકારી મીડિયા દ્વારા અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના સંભવિત એમઓયુના જે પ્રારંભિક મુસદ્દાનો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે, તેની મુખ્ય વિગતો આ પ્રમાણે છે:

  અમેરિકી સૈન્યની વાપસી: યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (U.S.) નું લશ્કર ઈરાનની સરહદી ભૌગોલિક સરહદોની આસપાસના તમામ વિસ્તારોમાંથી પોતાની સૈન્ય ટુકડીઓ અને લડાયક દળોને સત્તાવાર રીતે પાછા ખેંચી લેશે અને ઈરાનની ઘેરાબંધી કરતી નૌસેનાની નાકેબંધી હટાવી લેશે.

  વ્યાપારી જહાજોની બહાલી: આ આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતી લાગુ થયાના એક મહિનાની અંદર, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા વૈશ્વિક વાણિજ્યિક અને વ્યાપારી જહાજોના ટ્રાન્ઝિટને યુદ્ધ પહેલાની મૂળ સ્થિતિ પર લાવવા માટે કાયદાકીય રીતે કટિબદ્ધ રહેશે.

  યુદ્ધ જહાજોનો સમાવેશ નહીં: આ શાંતિ કરારની જોગવાઈઓમાં માત્ર વ્યાપારી અને માલવાહક જહાજોને જ છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. આ સમજૂતીના દાયરામાં કોઈ પણ દેશના લશ્કરી કે યુદ્ધ જહાજોની અવરજવરનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી, એટલે કે લશ્કરી જહાજો પર પ્રતિબંધ યથાવત રહી શકે છે.

  ઓમાનના સહયોગથી ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ: સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની સુરક્ષા અને દરિયાઈ ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપનનું સંપૂર્ણ સંચાલન ઈરાન દ્વારા તેના પડોશી દેશ ઓમાનના સક્રિય સહયોગ અને સંકલનથી સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવશે.

આ આંતરરાષ્ટ્રીય કરારના મુસદ્દાને પગલે વૈશ્વિક શેરબજારો અને ક્રૂડ ઓઈલના બજારોમાં પણ મોટી રાહત જોવા મળી શકે છે. મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેનને ફરીથી મજબૂત કરવા માટે આ પ્રારંભિક સમજૂતી આગામી દિવસોમાં અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.