ગયા : બિહારનો ઐતિહાસિક ગયા જિલ્લો માત્ર પિતૃપક્ષ દરમિયાન પિંડદાન કરવા કે મોક્ષ મેળવવા પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે પ્રાચીન ભારતીય ઇતિહાસ, અદભુત સ્થાપત્ય કલા (Architecture) અને પ્રાકૃતિક સૌંદર્યનો એક અનન્ય સંગમ છે. પર્વતો, ખળખળ વહેતી નદીઓ અને ઘનઘોર જંગલોથી ઘેરાયેલા આ પ્રદેશમાં હિન્દુ, બૌદ્ધ અને સૂફી સંસ્કૃતિનો ગાઢ પ્રભાવ જોવા મળે છે. જો તમે ગયા અને બોધગયાની મુલાકાતે જઈ રહ્યા હોવ, તો માત્ર વિષ્ણુપદ મંદિર સુધી સીમિત રહેવાને બદલે અહીના અન્ય ૧૪ પ્રાકૃતિક અને ધાર્મિક આકર્ષણો પણ જોવા જેવા છે:

પૌરાણિક, આધ્યાત્મિક અને ઔષધીય મહત્વ ધરાવતા સ્થળો

•    ૧. સીતા કુંડ: ફલ્ગુ નદીના પૂર્વ કિનારે આવેલ આ કુંડનું પૌરાણિક મહત્વ છે. માન્યતા મુજબ વનવાસ દરમિયાન માતા સીતાએ રાજા દશરથની આત્માની શાંતિ માટે અહીં ફલ્ગુ નદીની રેતીથી પિંડદાન કર્યું હતું.

•    ૨. તપોવન કુંડ: પહાડીઓની વચ્ચે આવેલા આ સ્થળે ગંધકયુક્ત ગરમ પાણીના કુદરતી ઝરણાં છે. ઋષિ કણ્વ સાથે જોડાયેલા આ પાણીમાં સ્નાન કરવાથી ત્વચાના રોગો મટે છે.

•    ૩. બ્રહ્મયોનિ પર્વત: આ પર્વતની ટોચ પર આવેલી પ્રાચીન ગુફામાંથી પસાર થવાથી વ્યક્તિને પુનર્જન્મના ચક્રમાંથી મુક્તિ મળે છે તેવી લોકવાયકા છે.

•    ૪. દુઃખહરણી મંદિર: ૪૫૦ વર્ષ જૂનું આ મંદિર સાંપ્રદાયિક સદ્ભાવની અનોખી મિસાલ છે, જેની એક દીવાલ જામા મસ્જિદ સાથે જોડાયેલી છે.

•    ૫. ડુંગેશ્વરી હિલ્સ: બોધગયા નજીક આવેલી આ ગુફાઓમાં સિદ્ધાર્થ ગૌતમે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ પહેલાં ૬ વર્ષ સુધી કઠોર તપસ્યા કરી હતી.

•    ૬. બાપુ બૈજુધામ મંદિર: સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૦માં આવેલી ભીષણ પૂર બાદ અહીં નદીમાંથી એક વિશાળ કાળું શિવલિંગ મળી આવ્યું હતું, જે હવે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.

•    ૭. ભૂર સાઇટ (દુરાસા નગર): ઋષિ દુર્વાસાની આ તપોભૂમિ પર પ્રાચીન બૌદ્ધ મૂર્તિઓ, સ્તૂપ અને પ્રાચીન સિક્કા મળી આવ્યા છે.

•    ૮. કોંચેશ્વર મહાદેવ મંદિર: ગુપ્ત કાળ પછીની વાસ્તુશૈલીનું આ ૧૦૫ ફૂટ ઊંચું મંદિર વિશેષ ઈંટોથી બનેલું છે, જ્યાં ભગવાન વિષ્ણુ, ગણેશ અને બુદ્ધની ૮૫થી વધુ દુર્લભ મૂર્તિઓ છે.

બોધગયાના વૈશ્વિક આકર્ષણો અને સાંસ્કૃતિક ધરોહર

ગયા નજીક આવેલું બોધગયા વિશ્વભરના પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. અહીં ૮૦ ફૂટ ઊંચી ભગવાન બુદ્ધની પ્રતિમા આવેલી છે, જે ભારત અને જાપાનની મિત્રતાનું પ્રતિક છે. આ સિવાય સુજાતા ગઢ ખાતે તપસ્યાથી અતિશય દૂબળા થયેલા ગૌતમ બુદ્ધને સુજાતા નામની સ્ત્રીએ ખીર ભેટ આપી હતી. મહાબોધિ મંદિર પાસે આવેલું મુચલિન્ડ સરોવર પણ જાણીતું છે, જ્યાં નાગરાજ મુચલિન્ડે મુસળધાર વરસાદમાં ભગવાન બુદ્ધનું રક્ષણ કર્યું હતું.

આ ઉપરાંત પાલ કાળની મૂર્તિઓ ધરાવતું મા તારા દેવી મંદિર (કેસપા), પ્રાકૃતિક સુંદરતાથી ભરપૂર ગુરુપસી માતા મંદિર (ગુરપા), ગયા શહેરનું શાંત બંગલા સ્થાન શિવ મંદિર અને પ્રાચીન સૂર્ય મંદિર ધરાવતું રેવાઈ ગામ પણ પ્રવાસીઓ માટે અદભુત અનુભવ પૂરો પાડે છે.