નવી દિલ્હી : ભારત અને બાંગ્લાદેશ માટે જીવનરેખા સમાન ગણાતી બ્રહ્મપુત્રા નદી પર આગામી સમયમાં કોઈ મોટો કુદરતી વિનાશ કે પૂર ત્રાટકવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ચીની સંશોધકો દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરવામાં આવેલી એક ચોંકાવનારી ચેતવણી અનુસાર, આ સદી દરમિયાન બ્રહ્મપુત્રા નદીના વહેણમાં અસાધારણ વધારો થવાની પૂરી સંભાવના છે, જેના કારણે ભારત અને બાંગ્લાદેશમાં ગંભીર પૂરનું જોખમ અનેકગણું વધી ગયું છે. તિબેટમાં યાર્લુંગ ત્સાંગપો (બ્રહ્મપુત્રા) નદી પર ચીન દ્વારા બનાવવામાં આવી રહેલા આશરે $168 અબજના કિંમતી અને વિવાદાસ્પદ મેગા ડેમ પ્રોજેક્ટને લઈને આ નવી ચર્ચાઓ અને આશંકાઓએ જોર પકડ્યું છે.

ચાઇનીઝ એકેડેમી ઓફ સાયન્સ અને યુનાન યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા દક્ષિણપૂર્વ તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશમાંથી વૃક્ષોના રિંગ્સની પહોળાઈના ડેટાના આધારે 1325 થી 2020 સુધીના નદીના પાણીના પ્રવાહનો ઐતિહાસિક અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ વૈજ્ઞાનિક મોડેલ દર્શાવે છે કે ભવિષ્યની આબોહવાની સ્થિતિમાં નદીનું વહેણ અનિયંત્રિત બની શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ નદી અરુણાચલ પ્રદેશમાં 'સિયાંગ' તરીકે ભારતમાં પ્રવેશે છે અને આગળ વધીને બ્રહ્મપુત્રા બને છે, જે ઉત્તરપૂર્વ ભારતના લાખો નાગરિકોની કૃષિ, આજીવિકા અને ઇકોસિસ્ટમનો મુખ્ય આધાર છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો પાર કરતી આ નદી પર મોટા પ્રોજેક્ટ્સનું આયોજન કરતી વખતે આ ગંભીર જોખમોને અવગણી શકાય નહીં.

ચીન દ્વારા તિબેટમાં હાથ ધરવામાં આવેલા આ વિશાળ પ્રોજેક્ટમાં પાંચ જળવિદ્યુત મથકોનો સમાવેશ થાય છે, જે ચીનને પાણી છોડવાના સમય અને જથ્થા પર એકાધિકાર આપશે. આ સ્થિતિ ભારત જેવા નીચાણવાળા દેશો માટે સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. માત્ર પાણીનો પ્રવાહ જ નહીં, પરંતુ ગત જુલાઈમાં ચીની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓએ પણ ચેતવણી આપી હતી કે પ્રસ્તાવિત બંધની બિલકુલ નીચે સક્રિય ફોલ્ટ લાઇન આવેલી છે, જે ભૂકંપ કે ભૂસ્ખલનની સ્થિતિમાં ભયંકર તારાજી સર્જી શકે છે. હિમાલય ક્ષેત્રની આ સંવેદનશીલતાએ ભારત અને પડોશી દેશોની ચિંતાઓમાં ભારે વધારો કરી દીધો છે.