નવી દિલ્હી : દિલ્હીની સંસ્કૃતિ સ્કૂલના તેજસ્વી વિદ્યાર્થી ક્રિશ અગ્રવાલે પોતાના અનોખા અને કિફાયતી 'પ્રોજેક્ટ વાયુ' દ્વારા વૈશ્વિક સ્તરે દેશનું નામ રોશન કર્યું છે અને પ્રતિષ્ઠિત 'ડાયના એવોર્ડ' પોતાના નામે કર્યો છે. વર્ગખંડોમાં વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યાનો ઓછી કિંમતે ઉકેલ લાવવા માટે ક્રિશ અગ્રવાલ અને તેમના સહપાઠી સમર્થ મીટલે આ પ્રશંસનીય પહેલ શરૂ કરી હતી. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ માત્ર ૧૪૦ રૂપિયાના ખર્ચે એર ફિલ્ટર તૈયાર કરીને દિલ્હીની શાળાઓના ૧૦,૦૦૦ થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને શ્વાસ લેવા માટે શુદ્ધ હવા પૂરી પાડવામાં આવી છે.

'પ્રોજેક્ટ વાયુ' ની કાર્યપદ્ધતિ અત્યંત સરળ અને અદભુત છે, જેમાં વર્ગખંડમાં પહેલેથી લાગેલા પંખાઓ પર જ આ વિશેષ ફિલ્ટર લગાવી શકાય છે જેથી કોઈ જટિલ ઇન્સ્ટોલેશનની જરૂર પડતી નથી. આ ફિલ્ટર 'ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિકલી ચાર્જ્ડ' રેસાઓથી બનેલું હોય છે જે PM2.5 જેવા ઝેરી અને સૂક્ષ્મ પ્રદૂષિત કણોને સહેલાઈથી પકડી રાખે છે. પંખો ચાલુ થતાં જ આ ફિલ્ટર ફુગ્ગા જેવો આકાર ધારણ કરે છે અને હવાની અવરજવર વધારીને વધુમાં વધુ પ્રદૂષકોને શોષી લે છે. એક બંધ રૂમમાં કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં આ ફિલ્ટર દ્વારા માત્ર એક જ કલાકની અંદર PM2.5 નું સ્તર ૧૫૮ માઇક્રોગ્રામથી ઘટાડીને ૧૧ માઇક્રોગ્રામ એટલે કે ૯૦% થી વધુ ઓછું કરી દેવાયાનું સાબિત થયું છે.

આ પહેલના પ્રારંભિક તબક્કામાં દિલ્હીની ૨૯૫ શાળાઓના વર્ગખંડોમાં ૬૦૨ ફિલ્ટર્સ સ્થાપિત કરીને આશરે ૮,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓને લાભાન્વિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેનો વ્યાપ હવે વધીને ૧૦,૦૦૦ થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચ્યો છે. પ્રિન્સેસ ડાયનાની સ્મૃતિમાં અપાતો આ પ્રતિષ્ઠિત 'ડાયના એવોર્ડ' એવા યુવાનોને સન્માને છે જેઓ સામાજિક કાર્યો અને માનવતાવાદી પહેલ દ્વારા સમાજમાં સકારાત્મક બદલાવ લાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ હોય છે.

આ સફળતા બાદ ક્રિશ અગ્રવાલની ટીમ આગામી સમયમાં નવી દિલ્હીની અન્ય ૪૫ શાળાઓમાં પણ આ પ્રોજેક્ટનો વ્યાપ વધારવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. આ પ્રશંસનીય કવાયત માત્ર પ્રદૂષણ સામે લડવામાં અસરકારક સાબિત થઈ રહી નથી, પરંતુ તે યુવા વિદ્યાર્થીઓને તેમના સ્થાનીય સમુદાયોની ગંભીર સમસ્યાઓના વ્યવહારુ અને પુરાવા-આધારિત ઉકેલો શોધવા માટે પણ પ્રેરિત કરી રહી છે.