લંડન : બ્રિટનના ભવ્ય અને ઐતિહાસિક મહેલોમાં રહેતો રાજવી પરિવાર માત્ર વટ અને વૈભવમાં જ જીવતો નથી, પરંતુ તેમની કમાણી અને નાણાકીય વ્યવસ્થાનું માળખું પણ એટલું જ જટિલ અને રસપ્રદ છે. સદીઓથી ચાલી આવતી આ આર્થિક વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો દાવો શાહી પરિવાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, તેમ છતાં તેનો એક મોટો હિસ્સો આજે પણ રહસ્ય અને ગુપ્તતાના પડદા પાછળ છુપાયેલો છે. બ્રિટનના રાજાને રાજ્યના વડા તરીકેની તેમની સત્તાવાર ફરજો, પ્રવાસો, મહેલોની જાળવણી અને અંગત ખર્ચાઓ પૂરા કરવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા સ્ત્રોતોમાંથી અઢળક ભંડોળ મળે છે.

૧. સરકારી ભંડોળ (સોવરિન ગ્રાન્ટ): દરિયાઈ પવનમાંથી કમાણી!

બ્રિટિશ સરકાર દર વર્ષે રાજા અને તેમના પરિવારને સત્તાવાર જવાબદારીઓ અને મહેલોની જાળવણી માટે મોટી રકમ ચૂકવે છે. આ રકમની ગણતરી 'ક્રાઉન એસ્ટેટ' (શાહી જમીનો અને સમુદ્રો) માંથી થતા નફાના આધારે થાય છે. ૧૭૬૦ માં તત્કાલીન રાજાએ આ આવક વાર્ષિક ચૂકવણીના બદલામાં સરકારને સોંપી દીધી હતી. તાજેતરના વર્ષોમાં, દરિયા કિનારાના વિસ્તારોમાં ઓફશોર વિન્ડ ફાર્મ (પવન ઉર્જા) ના લાયસન્સને કારણે ક્રાઉન એસ્ટેટના નફામાં બમ્પર વધારો થયો છે. વર્ષ ૨૦૨૬/૨૭ માં આ સરકારી ભંડોળ અંદાજે ૧૩૯.૭ મિલિયન પાઉન્ડ (અબજો રૂપિયા) જેટલું મોટું છે. જોકે, બકિંગહામ પેલેસનું રિનોવેશન પૂરું થતાં વર્ષ ૨૦૨૭ થી ૨૦૩૨ વચ્ચે આ ગ્રાન્ટ ઘટાડીને ૧૦૦ મિલિયન પાઉન્ડ કરવામાં આવશે.

૨. ડચી ઓફ લેન્કેસ્ટર અને કોર્નવોલ: રાજા અને વારસદારની અંગત જાગીર

રાજા ચાર્લ્સના અંગત ખર્ચાઓ માટે ૧૩૯૯ થી ચાલી આવતી 'ડચી ઓફ લેન્કેસ્ટર' નામની ૪૧,૯૧૦ એકરની વિશાળ એસ્ટેટ છે, જેમાં મધ્ય લંડનની મોંઘી કોમર્શિયલ ઇમારતોનો સમાવેશ થાય છે. માર્ચ ૨૦ animation૨૬ માં આ એસ્ટેટનું મૂલ્ય ૬૮૭.૩ મિલિયન પાઉન્ડ આંકવામાં આવ્યું હતું, જેમાંથી રાજાને વર્ષે ૨૫.૨ મિલિયન પાઉન્ડનો ચોખ્ખો નફો મળ્યો હતો. આ નાણાંથી પ્રિન્સેસ એની અને પ્રિન્સ એડવર્ડ જેવા સત્તાવાર ફરજો બજાવતા સભ્યોનો ખર્ચ ઉઠાવવામાં આવે છે. બીજી તરફ, શાહી ગાદીના વારસદાર પ્રિન્સ વિલિયમ અને તેમની પત્ની કેટ મિડલટનનો ખર્ચ 'ડચી ઓફ કોર્નવોલ' માંથી નીકળે છે, જે ૧.૨ બિલિયન પાઉન્ડની પ્રોપર્ટી છે અને તેમાંથી વિલિયમને વર્ષે ૨૧.૫૫ મિલિયન પાઉન્ડ (આશરે ૨૨૫ કરોડ રૂપિયા) ની કમાણી થાય છે. આ સિવાય રાજા પાસે સ્કોટલેન્ડના બાલમોરલ કેસલ અને સેન્ડ્રિંગહામ જેવા ખાનગી રોકાણો પણ છે, જેની આવક ક્યારેય જાહેર કરાતી નથી.

કાયદાથી પર હોવા છતાં ભરે છે કરોડોનો ટેક્સ!

બ્રિટિશ કાયદા મુજબ રાજાને ઇનકમ ટેક્સ, કેપિટલ ગેઇન્સ કે વારસા વેરામાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ મળેલી છે. પરંતુ ૧૯૯૩ માં જ્યારે પ્રિન્સેસ ડાયના અને કિંગ ચાર્લ્સના છૂટાછેડાના વિવાદોને કારણે શાહી પરિવારની છબી ખરડાઈ, ત્યારે તત્કાલીન રાણી એલિઝાબેથે સ્વેચ્છાએ ટેક્સ ભરવાની શરૂઆત કરી હતી. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, કિંગ ચાર્લ્સે રાજા બન્યા પછી અત્યાર સુધીમાં ૩૦ મિલિયન પાઉન્ડ (આશરે ૩૧૩ કરોડ રૂપિયા) નો ટેક્સ ચૂકવ્યો છે, જેના કારણે તેઓ બ્રિટનના ટોચના ૧૦૦ કરદાતાઓમાં સામેલ થઈ ગયા છે. તેવી જ રીતે પ્રિન્સ વિલિયમે પણ વારસદાર બન્યા પછી ૨૦ મિલિયન પાઉન્ડનો ટેક્સ ચૂકવ્યો છે.

બ્રિટિશ યુવાનોમાં રાજાશાહીનો ક્રેઝ ઘટ્યો

આટલા વૈભવ અને અબજોની સંપત્તિ વચ્ચે બ્રિટનમાંથી એક ચિંતાજનક ટ્રેન્ડ પણ સામે આવ્યો છે. તાજેતરના સર્વેક્ષણો દર્શાવે છે કે બ્રિટનના આધુનિક યુવાનોમાં હવે રાજાશાહી પ્રત્યેનો મોહ ઓછો થઈ રહ્યો છે. યુકેની નવી પેઢી હવે પરંપરાગત રાજાશાહીના સ્થાને લોકશાહી ઢબે ચૂંટાયેલા વડા (પ્રેસિડેન્ટ) ની માંગ કરી રહી છે, જે આગામી સમયમાં આ શાહી પરિવારના અસ્તિત્વ સામે મોટો પડકાર ઉભો કરી શકે છે.