નવી દિલ્હી:  ભારતીય લોકશાહીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગણાતા બજેટ સત્રનો શનિવારે વિધિવત રીતે અંત આવ્યો છે. ૨૮ જાન્યુઆરીથી શરૂ થયેલું આ સત્ર આ વખતે બે ને બદલે ત્રણ તબક્કામાં યોજાયું હતું, જે પોતે જ એક દુર્લભ ઘટના છે. લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ સીપી રાધાકૃષ્ણને ગૃહને અનિશ્ચિત સમય માટે સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આશ્ચર્યજનક બાબત એ રહી કે વિપક્ષના ભારે હોબાળા અને અનેક સાંસદોના સસ્પેન્શન છતાં, કામકાજની દ્રષ્ટિએ આ સત્ર ઘણું સફળ રહ્યું. રાજ્યસભામાં ૧૧૦ ટકા જેટલી અભૂતપૂર્વ ઉત્પાદકતા જોવા મળી, જે દર્શાવે છે કે ગૃહે તેના નિર્ધારિત સમય કરતા પણ વધુ કલાકો સુધી કામ કર્યું છે.

આ સત્રમાં રાજકીય ગરમાવો તેની ચરમસીમાએ રહ્યો હતો. પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના સંબોધનમાં વિઘ્ન અને વિપક્ષી મહિલા સાંસદોના આક્રમક વલણને કારણે સ્પીકર ઓમ બિરલા સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જોકે સરકારે તેને બહુમતીથી હરાવી દીધો હતો. બીજા તબક્કામાં 'જાહેર વિશ્વાસ' અને 'નાદારી સુધારો' જેવા મહત્વના બિલો પસાર થયા હતા. સત્રનો સૌથી રોમાંચક વળાંક છેલ્લી ઘડીએ આવ્યો જ્યારે સરકારે ૧૬ થી ૧૮ એપ્રિલ દરમિયાન ગૃહને ફરી બોલાવ્યું અને મહિલા અનામત સંબંધિત બંધારણીય સુધારા બિલ રજૂ કર્યું. આ બિલ પર ૨૧ કલાક સુધી મેરેથોન ચર્ચા ચાલી હતી.

જોકે, સત્રના અંતે સરકાર માટે એક મોટો આંચકો પણ સામે આવ્યો. મહિલા અનામત બિલ પર થયેલા મતદાનમાં સરકારને જરૂરી બે તૃતીયાંશ બહુમતી (૩૫૨ મત) મળી શકી નહીં. બિલના પક્ષમાં ૨૯૮ અને વિરોધમાં ૨૩૦ મત પડ્યા, જેના કારણે આ મહત્વકાંક્ષી બિલ પસાર થઈ શક્યું નથી. આ સાથે જ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭નું બજેટ પસાર કરવાની પ્રક્રિયા સાથે શરૂ થયેલું આ 'હાઇ-વોલ્ટેજ' સત્ર પૂર્ણ થયું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં આ અધૂરા રહી ગયેલા બિલ અને સત્ર દરમિયાન થયેલા ઘર્ષણની અસર દેશના રાજકારણ પર કેવી પડે છે.