અભિનેતા ઇમરાન ખાને મુંબઈમાં એક વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લીધો હતો. ભાજપના નેતા કિરીટ સોમૈયાએ તેમની સામે કાર્યવાહીની માંગ કરી છે અને તેમને ભારતમાંથી દેશનિકાલ કરવાની માંગ કરી છે. સોમૈયાનો દાવો છે કે ઇમરાન ખાન અમેરિકન નાગરિક છે અને ઓવરસીઝ સિટિઝનશિપ ઓફ ઇન્ડિયા (OCI) કાર્ડ હોવા છતાં ભારતમાં રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે.

   પરંતુ આ વિવાદ વચ્ચે, કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો બાકી છે. શું OCI કાર્ડ ધરાવનાર વિદેશી નાગરિકને ભારતમાં વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવાથી રોકી શકાય છે? શું વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવાથી તેમનું OCI કાર્ડ રદ થઈ શકે છે અથવા દેશનિકાલ થઈ શકે છે? અને સૌથી અગત્યનું, OCI કાર્ડ શું છે અને તેના નિયમો શું કહે છે? 

ભાજપના નેતા કિરીટ સોમૈયાએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને SIR સંબંધિત મુંબઈમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન અંગે પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી છે. અભિનેતા ઇમરાન ખાને પણ આ વિરોધમાં ભાગ લીધો હતો. આ વિરોધ કોકરોચ જનતા પાર્ટીના સમર્થનમાં હતો. સોમૈયાએ માંગ કરી છે કે મુંબઈ પોલીસ ઇમરાન ખાનની અટકાયત કરે અને તેમને ભારતમાંથી દેશનિકાલ કરે.

સોમૈયા કહે છે કે ઇમરાન ખાન અમેરિકન નાગરિક છે. તેથી, તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે શું ભારતમાં રહીને આવી રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાથી OCI નિયમો અને વિઝા આવશ્યકતાઓનું ઉલ્લંઘન થાય છે.

OCI એટલે ઓવરસીઝ સિટિઝન ઓફ ઇન્ડિયા. આ સિસ્ટમ 2005 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ એવા લોકોને ચોક્કસ વિશેષાધિકારો પૂરા પાડવાનો હતો જેઓ ભારતીય મૂળના છે પરંતુ બીજા દેશની નાગરિકતા ધરાવે છે અને OCI કાર્ડ માટેની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ કરે છે.

નામમાં "નાગરિક" શબ્દનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ OCI કાર્ડ મેળવવાથી તેમને આપમેળે ભારતીય નાગરિકત્વ મળતું નથી.

ઉદાહરણ તરીકે, જો ભારતીય મૂળની વ્યક્તિ યુએસ નાગરિકત્વ ધરાવે છે અને તેની પાસે OCI કાર્ડ છે, તો તેઓ ભારતમાં વિવિધ વિશેષાધિકારોનો આનંદ માણી શકે છે. સ્થાપિત નિયમો અનુસાર, તેમને ભારતમાં મુસાફરી કરવા અને પાછા ફરવા માટે આજીવન બહુવિધ-પ્રવેશ વિઝા મળે છે. આનો અર્થ એ છે કે તેઓ સ્થાપિત નિયમો અનુસાર વારંવાર ભારતની મુલાકાત લઈ શકે છે.

પરંતુ તેમના અધિકારો ભારતીય નાગરિક જેવા નથી. તેઓ ભારતમાં મતદાન કરી શકતા નથી, લોકસભા કે રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ લડી શકતા નથી, અને અન્ય રાજકીય અધિકારોનો આનંદ માણી શકતા નથી જે ફક્ત ભારતીય નાગરિકોને મળે છે.

શું OCI કાર્ડ ધરાવતા લોકો વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લઈ શકે છે? 

 શું OCI કાર્ડધારક વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લઈ શકે છે? આ સમજવા માટે, આપણે બે બાબતો અલગથી ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે.

  પ્રથમ, OCI કાર્ડધારકો ભારતમાં એવા ચોક્કસ અધિકારોનો આનંદ માણતા નથી જે ભારતીય નાગરિકો ભોગવે છે. નાગરિકતા કાયદાની કલમ 7B માં આ સમજાવવામાં આવ્યું છે

બીજું, આનો અર્થ એ નથી કે OCI કાર્ડ સાથે જાહેર વિરોધમાં ભાગ લેવાથી કાયદાનું ઉલ્લંઘન થાય છે. 

  OCI નિયમો સ્પષ્ટપણે જણાવતા નથી કે દરેક કાર્ડધારકે વિરોધમાં ભાગ લેતા પહેલા ચોક્કસ પરવાનગી મેળવવી આવશ્યક છે. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે તમામ પ્રકારની રાજકીય કાર્યવાહીને મંજૂરી છે. કાર્યવાહી કરવામાં આવશે કે નહીં તે સંબંધિત નિયમો અને કેસના તથ્યો પર આધાર રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે કાયદો તોડશો, તો કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. પરંતુ શું વિરોધમાં ભાગ લેનાર OCI કાર્ડધારક કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે? 

અહીં બંધારણના એક પાસાને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતીય બંધારણની કલમ 19 નાગરિકોને વાણી સ્વતંત્રતા, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને હથિયાર વિના શાંતિપૂર્ણ રીતે સભા કરવાનો અધિકાર આપે છે. જો કે, આ અધિકારો ફક્ત ભારતીય નાગરિકો માટે જ છે. વિદેશી નાગરિક ભારતીય નાગરિક જેવા જ આધાર પર આ અધિકારોનો દાવો કરી શકતો નથી. 

હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું ઇમરાન ખાનને ભારતમાંથી દેશનિકાલ કરી શકાય છે? OCI કાર્ડધારકો વિદેશી નાગરિકો છે. તેથી, તેઓ વિદેશી નાગરિકો અને ઇમિગ્રેશનને નિયંત્રિત કરતા ભારતના કાયદાઓને આધીન છે. નાગરિકતા કાયદાની કલમ 7D માં OCI નોંધણી રદ કરવા માટેના કેટલાક કારણોની યાદી આપવામાં આવી છે. આમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વ સંબંધિત બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. 

કોઈ નેતા તરફથી ફરિયાદ, પોલીસ FIR, અથવા વિઝા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ આપમેળે સાબિત થતું નથી કે વ્યક્તિએ ગુનો કર્યો છે. તેવી જ રીતે, ફક્ત ફરિયાદ પ્રાપ્ત કરવાથી આપમેળે કોઈને દેશનિકાલ કરવાનું વાજબી ઠેરવવામાં આવતું નથી. લાગુ કાયદા અને કેસના તથ્યો પર વિચાર કરવો જ જોઇએ. ઇમરાન ખાનના કેસમાં શું થાય છે તે જોવાનું બાકી છે. .