નવી દિલ્હી : આજે ૧૮ જૂન એટલે કે 'ઓટીઝમ પ્રાઇડ ડે' (Autism Pride Day). આ ખાસ દિવસ આપણને સમાજમાં ઓટીઝમ વિશે પ્રવર્તતી જૂની માન્યતાઓ અને દંતકથાઓને તોડીને ખુલ્લા મનની ચર્ચા કરવાની એક શાનદાર તક પૂરી પાડે છે. આજે પણ ઘણા લોકો ઓટીઝમને એક અસાધ્ય રોગ માને છે, જેના કારણે બાળકોને સમયસર જરૂરી સહાય મળવામાં ભારે વિલંબ થાય છે. આ વિષય પર જાગૃતિ ફેલાવતા દ્વારકાની મેક્સ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલના જાણીતા કન્સલ્ટન્ટ પીડિયાટ્રિક ન્યુરોલોજીસ્ટ ડૉ. રસિકા ભારસ્વાડકર સમજાવે છે કે, ઓટીઝમ એવો કોઈ રોગ નથી જેનો કોઈ 'દવાનો ઉપચાર' થઈ શકે. તે મુખ્યત્વે આનુવંશિક (Genetic) પરિબળોને કારણે થાય છે અને તે મગજ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે દર્શાવતી એક અનોખી સ્થિતિ છે.

ડૉક્ટરના જણાવ્યા મુજબ, ઓટીઝમ ધરાવતા બાળકોને સમાજમાં સ્વીકૃતિ અપાવવા અને તેમનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બનાવવા માટે દરેક માતાપિતાએ આ ૫ સુવર્ણ વાતો ખાસ ગાંઠે બાંધી લેવી જોઈએ:

ઓટીઝમ વિશે ૫ કડવા સત્યો જે દરેક વાલીએ જાણવા જરૂરી છે:

૧. બે વર્ષની ઉંમર પહેલાં જ દેખાય છે લક્ષણો:

બાળક બે વર્ષનું થાય તે પહેલાં જ ઓટીઝમના પ્રારંભિક સંકેતો દેખાવા લાગે છે. સામાન્ય રીતે જન્મથી ૧૨ મહિનાની ઉંમર વચ્ચે જ ફેરફારો નોંધી શકાય છે. ઓટીઝમ ધરાવતા બાળકો તેમના પ્રથમ જન્મદિવસ સુધીમાં કાં તો આંખનો સંપર્ક (Eye Contact) કરતા નથી અથવા વાતચીત કરવા માટે શારીરિક હાવભાવનો ઉપયોગ નથી કરતા. આવા બાળકોને માત્ર "મોડા બોલનાર" કહીને અવગણવા ન જોઈએ. ૧૮ મહિનાની ઉંમરે તેને સરળતાથી ઓળખી શકાય છે, તેથી સ્કૂલના શિક્ષકો ફરિયાદ કરે તેની ક્યારેય રાહ ન જોવી જોઈએ.

૨. ઓટીઝમ એક સ્પેક્ટ્રમ છે; દરેક બાળક અજોડ છે:

ઓટીઝમ ધરાવતું કોઈ પણ બાળક એકસરખું હોતું નથી. તેના લક્ષણો બાળકથી બાળકમાં તદ્દન અલગ હોય છે. કેટલાક બાળકો કદાચ બિલકુલ બોલી શકતા નથી, જ્યારે કેટલાક બાળકો ખૂબ જ અસ્ખલિત રીતે બોલે છે પરંતુ તેઓ સામાજિક સંકેતો કે ભાવનાઓને સમજી શકતા નથી. ઓટીઝમની ઓળખ એ બાળકને નબળું ગણવાની નહીં, પણ તેને અલગ રીતે સમજવાની શરૂઆત છે.

૩. નબળો ઉછેર કે રસીકરણ જવાબદાર નથી:

વિશ્વભરના અસંખ્ય વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોએ એ સાબિત કર્યું છે કે ઓટીઝમ માટે માતાપિતાનું ખરાબ વાલીપણું (Parenting) કે બાળપણમાં અપાતી રસીઓ (Vaccines) બિલકુલ જવાબદાર નથી. આ સ્થિતિ માટે માતાપિતાએ પોતાની જાતને દોષ આપીને અપરાધભાવમાં ન જીવવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી બાળકને સમયસર મળનારી તબીબી મદદમાં વિલંબ થાય છે.

૪. મોટો અવાજ અને તીવ્ર પ્રકાશ મૂંઝવણ પેદા કરે છે:

ઓટીસ્ટિક બાળકોની સંવેદનશીલતા સામાન્ય બાળકો કરતાં અલગ હોય છે. મોલ કે લગ્ન પ્રસંગ જેવી ભીડભાડવાળી જગ્યાઓ અને મોટા અવાજો તેમના માટે અસહ્ય બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં તેઓ કાન ઢાંકી લે છે અથવા ગુસ્સે થઈ જાય છે. આ કોઈ નાટક કે જીદ નથી, પરંતુ તેમની નર્વસ સિસ્ટમ અવાજ કે પ્રકાશની તીવ્રતાથી વધુ પડતી પ્રભાવિત થતી હોવાનો સંકેત છે.

૫. દવા કરતાં વધુ સ્વીકૃતિની જરૂર છે:

ઓટીઝમમાં સ્પીચ થેરાપી (વાણી ઉપચાર) અને બિહેવિયરલ થેરાપી (વર્તણૂકીય ઉપચાર) બાળકને આત્મનિર્ભર બનવામાં મદદ જરૂર કરે છે, પરંતુ આ સારવારનો હેતુ તેમની મૂળ ઓળખ બદલવાનો નથી. આ થેરાપીઓ તેમને એક ખુશખુશાલ જીવન જીવવામાં મદદરૂપ બને છે.

તબીબોની સલાહ છે કે, જો તમને તમારા બાળકના માનસિક કે શારીરિક વિકાસ વિશે સહેજ પણ શંકા જણાય, તો સામાજિક દંતકથાઓમાં અટવાયા વિના તુરંત જ બાળરોગ ન્યુરોલોજીસ્ટનો સંપર્ક કરો. યોગ્ય માર્ગદર્શન અને પરિવારના અઢળક પ્રેમથી ઓટીઝમ પીડિત બાળકો પણ જીવનમાં સુખી અને સફળ બની શકે છે.