કાબૂલ તા.૨૨: અફઘાનિસ્‍તાનમાં મહિલાઓ અને છોકરીઓના અધિકારોની ચર્ચા ફરી એકવાર તીવ્ર બની છે. માનવાધિકાર સંગઠનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્‍થાઓએ તાજેતરમાં તાલિબાન સરકાર દ્વારા લાગુ કરાયેલા નવા નિયમો પર ગંભીર ચિતા વ્‍યક્‍ત કરી છે. આ નવા નિયમોમાં બાળ લગ્ન, મહિલાઓની સંમતિ, ઘરેલુ હિંસા, છૂટાછેડા અને છોકરીઓના શિક્ષણ સંબંધિત વિવિધ જોગવાઈઓનો સમાવેશ થાય છે - એવા પગલાં જે હાલમાં વિશ્વભરમાં વ્‍યાપક ટીકાનો સામનો કરી રહ્યા છે.

તાલિબાન સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા હુકમનામા મુજબ, જો કોઈ કુંવારી અથવા કિશોરી છોકરી લગ્નના પ્રસ્‍તાવ સામે વાંધો ન ઉઠાવે અને આગામી ચર્ચાઓ દરમિયાન મૌન રહે તો તેના મૌનને લગ્ન માટે સંમતિ માનવામાં આવશે. આ નિયમે સોશિયલ મીડિયા અને માનવાધિકાર સંગઠનોમાં તીવ્ર પ્રતિક્રિયાઓ ફેલાવી છે. માનવાધિકાર જૂથોએ દલીલ કરી કે, લગ્ન જેવા મહત્‍વપૂર્ણ નિર્ણય માટે, છોકરીની સ્‍પષ્ટ અને ખુલ્‍લી સંમતિ એક સંપૂર્ણ પૂર્વશરત હોવી જોઈએ. તેઓ ભારપૂર્વક કહે છે કે ‘માત્ર મૌન એ જરૂરી નથી કે તે લગ્ન માટે તૈયાર છે.' કૌટુંબિક અથવા સામાજિક દબાણને કારણે, ઘણી છોકરીઓ પોતાનો વાંધો ઉઠાવી શકતી નથી; પરિણામે, આના પરિણામે ખૂબ જ નાની ઉંમરે તેમના પર લગ્ન અને માતૃત્‍વનો બોજ લાદવામાં આવી શકે છે.

નવા નિયમોમાં એ પણ ઉલ્‍લેખ કરવામાં આવ્‍યો છે કે સગીર છોકરીનો નિકાહ તેના પિતા અથવા દાદા દ્વારા વિધિવત રીતે કરવામાં આવી શકે છે. આ ખાસ જોગવાઈએ પણ નોંધપાત્ર વિવાદ ઉભો કર્યો છે. આ બાળ લગ્નની પ્રથાને વેગ આપી શકે છે અને યુવાન છોકરીઓના શિક્ષણ, આરોગ્‍ય અને ભાવિ સંભાવનાઓ પર હાનિકારક અસર કરી શકે છે. અફઘાનિસ્‍તાનમાં મહિલાઓ અને છોકરીઓની દુર્દશા અંગે અસંખ્‍ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોએ અગાઉ ચિતા વ્‍યક્‍ત કરી છે.

તાલિબાન સરકારના નવા કાનૂની માળખા હેઠળ, છૂટાછેડા મેળવવા માટે કોર્ટની મંજૂરી મેળવવી ફરજિયાત રહેશે. એક મહિલા કે છોકરી હવે એકપક્ષીય રીતે અથવા સરળતાથી પોતાના લગ્નનો અંત લાવી શકશે નહીં. માનવાધિકાર કાર્યકરો દલીલ કરે છે કે આનાથી મહિલાઓ માટે હિસક અથવા અસુરક્ષિત સંબંધોથી બચવું વધુ મુશ્‍કેલ બનશે. કેટલીક સંસ્‍થાઓએ આ પગલાંઓને મહિલાઓની વ્‍યક્‍તિગત સ્‍વતંત્રતા પર ઉલ્‍લંઘન ગણાવી મહિલાઓને પોતાના જીવન સંબંધિત નિર્ણયો લેવાનો મૂળભૂત અધિકાર આપવો એમ કહ્યું.

ઘરેલુ હિંસાને લગતા નિયમો અંગે પણ વિવાદ વધુ તીવ્ર બન્‍યો છે. નવી જોગવાઈઓ અનુસાર, પતિ દ્વારા તેની પત્‍ની અથવા બાળકોને માર મારવા બદલ માત્ર ત્‍યારે જ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે જો હાડકાં તૂટેલા અથવા ગંભીર ઈજાના સ્‍પષ્ટ દેખાય. નાના શારીરિક હુમલો અથવા માનસિક દુર્વ્‍યવહારને સમાન ગંભીરતાથી ગણવામાં આવશે નહીં. માનવ અધિકાર સંગઠનોએ જણાવ્‍યું છે કે ઘરેલુ હિસા ફક્‍ત શારીરિક ઈજા સુધી મર્યાદિત નથી; તેના બદલે, માનસિક અને ભાવનાત્‍મક દુર્વ્‍યવહારની પણ ઊંડી અસરો હોય છે. કેટલીક સંસ્‍થાઓએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્‍યો છેઃ મહિલાઓએ ફરિયાદ નોંધાવતા પહેલા તેમના હાડકાં તૂટે ત્‍યાં સુધી રાહ જોવી જોઈએ?

છોકરીઓને છઠ્ઠા ધોરણથી આગળ શાળાએ જવાની મંજૂરી નથી. આનો અર્થ એ થયો કે, લગભગ ૧૨ વર્ષની ઉંમર પછી તેમનું શિક્ષણ બંધ થઈ જશે. મહિલાઓના યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પર પણ પહેલાથી જ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્‍યા છે. આ નિર્ણયથી લાખો મહિલા વિદ્યાર્થીઓ પર અસર પડી છે.

બીજા નિયમ મુજબ, જો કોઈ પરિણીત મહિલા તેના પતિની પરવાનગી વિના તેના સંબંધીઓની મુલાકાત લે છે, તો તેને સજા થશે. આ નિયમને મહિલાઓની વ્‍યક્‍તિગત સ્‍વતંત્રતા પર સીધી અસર કરતો ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે.સ્ત્રીને ફક્‍ત પોતાના પરિવારની મુલાકાત લેવા માટે પરવાનગી લેવા માટે દબાણ કરવાથી તેની સ્‍વતંત્રતા પર કાપ મુકાય છે, એમ નિષ્‍ણાતોએ કહ્યું.