ફરીદાબાદ, તા.૦૮: આજના ડિજિટલ યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ChatGPT જેવા ચેટબોટ્સે તબીબી માહિતી મેળવવાનું ખૂબ જ સરળ બનાવી દીધું છે. લોકો સામાન્ય રોગોના લક્ષણો કે અઘરા મેડિકલ શબ્દો સમજવા માટે તુરંત જ મોબાઇલમાં સર્ચ કરવા લાગે છે. પરંતુ, જ્યારે વાત ગંભીર બીમારીના સચોટ નિદાન (Diagnosis) અને સારવારની આવે, ત્યારે એઆઈ પર આંધળો વિશ્વાસ કરવો અત્યંત જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. દેશના ટોચના તબીબી નિષ્ણાતોએ લોકોને કડક ચેતવણી આપી છે કે પોતાની તબિયત અથવા બાળકના સ્વાસ્થ્ય અંગે એવા ૨૪ સંવેદનશીલ પ્રશ્નો છે જે ક્યારેય કમ્પ્યુટર કે ચેટબોટને ન પૂછવા જોઈએ.
ફરીદાબાદની અમૃતા હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજી વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. આશિષ કુમારે જણાવ્યું છે કે, "જ્યારે લક્ષણો હૃદયને લગતા હોય, ત્યારે એઆઈ ક્યારેય અંતિમ નિર્ણય ન હોવો જોઈએ." હૃદય રોગના કિસ્સામાં સૌથી મોટો ભય 'ખોટા આશ્વાસન' (False Reassurance) નો છે. ચેટબોટનો જવાબ વાંચીને જો કોઈ દર્દી છાતીના દુખાવાને સામાન્ય ગેસ કે એસિડિટી સમજીને ઘરે બેસી રહે, તો ઇમરજન્સી વિભાગમાં પહોંચવામાં થયેલો આ વિલંબ હૃદયના સ્નાયુઓને કાયમી ધોરણે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. હૃદયરોગનો હુમલો અને હાર્ટબર્ન (છાતીમાં બળતરા) ના લક્ષણો એટલા સમાન હોય છે કે અનુભવી ડોક્ટરો પણ ઈસીજી (ECG), બ્લડ ટેસ્ટ અને ક્લિનિકલ ઇતિહાસ તપાસ્યા વિના કોઈ તારણ પર નથી આવતા. સ્માર્ટવોચમાં આવતો સામાન્ય ECG પણ હૃદય સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હોવાની ગેરંટી આપતો નથી, કારણ કે તે બ્લોકેજ કે વાલ્વની ખામી શોધી શકતું નથી.
પુખ્તો માટે અને દવાઓ બદલવા અંગેના જોખમી સવાલો
આંતરિક દવા (Internal Medicine) વિભાગના વરિષ્ઠ સલાહકાર ડૉ. મોહિત શર્માએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તાવ, ઉધરસ, થાક કે અસ્પષ્ટ વજન ઘટવું એ કેન્સર, ટીબી કે કોઈ ઓટોઇમ્યુન રોગના પ્રારંભિક સંકેત હોઈ શકે છે. માત્ર લક્ષણોના આધારે ક્યારેય જાતે કે AI દ્વારા નિદાન થઈ શકતું નથી. આ ઉપરાંત, બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ, થાઇરોઇડ કે વાઈ (એપીલેપ્સી) ની દવાઓ જો સારું લાગવાના કારણે ડોક્ટરની સલાહ વિના અચાનક બંધ કરવામાં આવે અથવા તેની માત્રા (Dose) બદલવામાં આવે, તો તે બ્રેન સ્ટ્રોક કે કિડની ફેલ્યોર જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જી શકે છે. કોઈ પણ ચેપ (Infection) માટે જાતે એન્ટિબાયોટિક નક્કી કરવી પણ એટલી જ ખતરનાક છે.
નવજાત શિશુઓ અને બાળકોના મામલામાં એઆઈ બિલકુલ નકામું
બાળકોના કિસ્સામાં એઆઈની મર્યાદાઓ વધુ ગંભીર બની જાય છે. બાળરોગ વિભાગના વડા ડૉ. ગીતા ગઠવાલાએ ચેતવણી આપી છે કે નાના બાળકો અને ખાસ કરીને નવજાત શિશુઓની સ્થિતિ બગડતા માત્ર થોડા કલાકો જ લાગે છે. બાળકનું અસામાન્ય રીતે રડવું, શ્વાસ લેવાની તકલીફ (નસકોરા ફૂલવા અથવા છાતી બેસી જવી), ઓછું દૂધ પીવું, વધુ પડતી ઊંઘ અને ડિહાઇડ્રેશન (શરીરમાં પાણીની અછત) જેવા સૂક્ષ્મ ચિહ્નો માત્ર એક બાળરોગ ચિકિત્સક જ પ્રત્યક્ષ તપાસીને ઓળખી શકે છે. વિકાસલક્ષી સીમાચિહ્નો (Developmental Milestones) માં વિલંબ કે તાવને ક્યારેય ટેક્સ્ટ આધારિત ચેટબોટના ભરોસે ન છોડવો જોઈએ.
છેવટે, નિષ્ણાતોનો એક જ સૂર છે કે એઆઈ માત્ર ભણવા અને સામાન્ય માહિતી મેળવવા માટેનું એક શાનદાર શૈક્ષણિક સાધન છે, પરંતુ તે જીવતા જાગતા ડૉક્ટરનું સ્થાન ક્યારેય લઈ શકે નહીં. જ્યારે પણ કોઈ ગંભીર લક્ષણો દેખાય, ત્યારે ચેટબોટ પર સમય બગાડવાને બદલે તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલ અથવા યોગ્ય ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો એ જ એકમાત્ર સમજદારી છે.