નવી દિલ્‍હી, તા.૨૦:  ભારતના ન્‍યાયિક ઇતિહાસમાં એક મહત્‍વપૂર્ણ વળાંક સમાન ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે જાતિ આધારિત વસ્‍તી ગણતરીને પડકારતી અરજીને સખત શબ્‍દોમાં ફગાવી દીધી છે. મુખ્‍ય ન્‍યાયાધીશ સૂર્યકાન્‍તની આગેવાની હેઠળની બેન્‍ચે સ્‍પષ્ટતા કરી છે કે વસ્‍તી ગણતરીમાં કઈ વિગતો સામેલ કરવી તે સર્વોચ્‍ચ અદાલતનું કાર્યક્ષેત્ર નથી, પરંતુ ચૂંટાયેલી સરકારનો નીતિગત નિર્ણય છે. અદાલતે અવલોકન કર્યું કે સરકાર પાસે અન્‍ય ડેટા હોઈ શકે છે, પરંતુ દેશમાં સામાજિક ન્‍યાય અને યોજનાઓના સચોટ અમલીકરણ માટે ઓબીસી અને અન્‍ય પછાત વર્ગોની ચોક્કસ સંખ્‍યા જાણવી વહીવટી તંત્ર માટે અત્‍યંત જરૂરી છે. અરજદારની ‘ડેટાના દુરુપયોગ'ની દલીલોને ફગાવતા કોર્ટે બંધારણીય મર્યાદાઓનો હવાલો આપીને સરકારના પક્ષમાં મહોર મારી છે.

આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્‍યો છે જ્‍યારે ભારત તેની પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ વસ્‍તી ગણતરીના ઉંબરે ઉભું છે. કોવિડ-૧૯ મહામારીને કારણે પાંચ વર્ષ સુધી વિલંબમાં પડેલી આ પ્રક્રિયા હવે ગતિ પકડી રહી છે. ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬થી શરૂ થયેલો પ્રથમ તબક્કો આગામી ૩૦ સપ્‍ટેમ્‍બર સુધી ચાલશે, જેમાં આંદામાનપ્રનિકોબારથી લઈને દિલ્‍હી સુધીના આઠ રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોને આવરી લેવામાં આવ્‍યા છે. આ વખતે ગણતરી માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ હાઈ-ટેક પોર્ટલ અને મોબાઈલ એપ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. નાગરિકોને પ્રથમવાર ‘સ્‍વ-ગણતરી'ની સુવિધા આપવામાં આવી છે, જેનાથી તેઓ પોતાની સુવિધા મુજબ ડેટા એન્‍ટ્રી કરી શકશે, જે પારદર્શિતા અને ચોકસાઈમાં વધારો કરશે.

વસ્‍તી ગણતરીના આ માળખામાં પ્રથમ તબક્કે મિલકતો અને રહેઠાણની વિગતો એકત્રિત કરવામાં આવશે, જ્‍યારે ૨૦૨૭માં શરૂ થનારા બીજા તબક્કે વ્‍યક્‍તિગત અને સામાજિક વિગતો પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરાશે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ લીલા ઝંડા બાદ હવે સરકાર પાસે જાતિ ડેટા એકત્રિત કરવાની રાજકીય અને કાનૂની શક્‍તિ આવી ગઈ છે. ૨૯ અબજ ડોલરના ખર્ચ અને જટિલ પ્રાદેશિક ગણિત વચ્‍ચે, આ ડિજિટલ ડેટા આગામી દાયકા માટે ભારતની આર્થિક અને સામાજિક નીતિઓનો પાયો બનશે. સરકાર હવે પછાત વર્ગો માટે વધુ લક્ષિત કલ્‍યાણકારી યોજનાઓ બનાવી શકશે, કારણ કે અદાલતે પણ સ્‍વીકાર્યું છે કે કોઈપણ વર્ગના ઉત્‍થાન માટે તેમની સંખ્‍યાની જાણકારી હોવી એ પાયાની જરૂરિયાત છે.