નવી દિલ્હી, ૧ જુલાઈ:  કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગારી અને મજૂરોના અધિકારોને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. મંગળવારે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલી સત્તાવાર જાહેરાત અનુસાર, આજથી એટલે કે ૧ જુલાઈ, બુધવારથી સમગ્ર દેશમાં 'વિકસિત ભારત-ગેરંટી ફોર રોજગાર ઓર આજીવિકા મિશન ગ્રામીણ એક્ટ' (VB-G Ram G Act) હેઠળ સુધારેલા મજૂરી દરો અમલી બની ગયા છે. આ નવા કાયદાએ વર્ષ ૨૦૦૫માં કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી સંયુક્ત પ્રગતિશીલ ગઠબંધન (UPA) સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા ઐતિહાસિક 'મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી એક્ટ' (MGNREGA) નું સ્થાન લઈ લીધું છે. આ સાથે જ ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાર્યક્રમ હેઠળ મજૂરીની લઘુત્તમ સીમા એટલે કે વેઝ ફ્લોર નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત શરૂઆતનું બેઝ વેઝ (આધાર મજૂરી) પ્રતિ દિવસ ૩०० રૂપિયા નક્કી કરાયું છે.

 રાષ્ટ્રીય સરેરાશ વેતનમાં વધારો અને રૂ.૯૫,૬૯૨.૩ કરોડની ફાળવણી:

એક અહેવાલ અનુસાર, આ નવા 'વીબી-જી રામ-જી' એક્ટ હેઠળ રાષ્ટ્રીય સરેરાશ અધિસૂચિત મજૂરી દરમાં ૯.૫ ટકાનો નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ સુધારા બાદ હવે મનરેગા હેઠળ અગાઉ મળતા પ્રતિ દિવસના ૨૯૮.૮ રૂપિયાના સ્થાને મજૂરોને દૈનિક ૩૭.૪ રૂપિયા વેતન પ્રાપ્ત થશે. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, આ નવી યોજનાને જમીની સ્તરે સરળતાથી લાગુ કરી શકાય તેમજ મજૂરોના વેતન ચૂકવવાની પ્રક્રિયા અટક્યા વગર સમયસર પૂર્ણ થાય તે માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ૯૫,૬૯૨.૩ કરોડ રૂપિયાનું વચગાળાનું ભંડોળ (એલોકેશન) પણ મુક્ત કરી દેવામાં આવ્યું છે.

 જૂના જોબ કાર્ડ માન્ય રહેશે, ૩૦ જૂન સુધીના કામો નવા માળખામાં ચાલુ રહેશે:

અગાઉ મે મહિનામાં સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે, ૧ જુલાઈથી 'વીબી-જી રામ-જી' યોજના લાગુ થયા બાદ પણ, ૩૦ જૂન સુધી મનરેગા હેઠળ ચાલી રહેલા તમામ કાર્યો નવી વ્યવસ્થા અને માળખા અંતર્ગત સતત ચાલુ રાખવામાં આવશે. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે તે સમયે જણાવ્યું હતું કે, જ્યાં સુધી શ્રમિકોને નવા કાયદા હેઠળના વિશેષ 'ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાર્ડ' ઇસ્યુ કરવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી મજૂરો પાસે રહેલા હાલના તમામ e-KYC વેરિફાઇડ મનરેગા જોબ કાર્ડ સંપૂર્ણપણે માન્ય ગણાશે, જેથી કોઈ પણ ગરીબ શ્રમિક રોજગારીથી વંચિત ન રહી જાય.

 ગેરંટીના દિવસો વધીને ૧૨૫ થયા, રાજ્યો પર આર્થિક બોજ વધતા વિવાદ:

નવા કાયદા હેઠળ ગ્રામીણ પરિવારોને અપાતા ગેરંટીકૃત કાર્યના દિવસોની સંખ્યા ૧૦૦ થી વધારીને ૧૨૫ દિવસ કરી દેવામાં આવી છે. જોકે, આ નવા માળખામાં નાણાકીય ખર્ચની ભાગીદારીમાં મોટો ફેરફાર થયો છે, જેમાં હવે રાજ્યોનો હિસ્સો વધારીને ૪૦ ટકા કરી દેવામાં આવ્યો છે. નવી નીતિ મુજબ કેન્દ્ર સરકાર માત્ર મજૂરીનો સંપૂર્ણ ખર્ચ ભોગવશે, જ્યારે મટીરિયલ (સામગ્રી) અને વહીવટી ખર્ચમાં રાજ્યોએ પોતાનો હિસ્સો આપવો પડશે. આ જોગવાઈને કારણે અર્થશાસ્ત્રીઓ અને મજૂર અધિકારોના નિષ્ણાતો દ્વારા આ કાયદાની આકરી ટીકા કરવામાં આવી રહી છે. તેમનું માનવું છે કે આનાથી નિર્ણય લેવાની તમામ સત્તા કેન્દ્ર સરકાર હસ્તક આવી જશે અને રાજ્યો પર નાણાકીય બોજ ઘણો વધી જશે.

 સંસદમાં ભારે વિરોધ વચ્ચે પાસ થયેલા એક્ટ સામે ૫ રાજ્યો મેદાને:

આ નવો 'વીબી-જી રામ-જી' એક્ટ ગત ૨૧ ડિસેમ્બરના રોજ સંસદમાં વિરોધ પક્ષોના ભારે હંગામા અને વિરોધ વચ્ચે પસાર કરવામાં આવ્યો હતો અને તેના બે દિવસ બાદ જ તેને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળી ગઈ હતી. હવે આ કાયદો દેશભરમાં લાગુ થતાં જ રાજકીય ઘમાસાણ તેજ બન્યું છે. વિપક્ષી શાસન ધરાવતા દેશના પાંચ મોટા રાજ્યો - કર્ણાટક, કેરળ, પંજાબ, તેલંગાણા અને ઝારખંડ - દ્વારા આ નવા એક્ટનો સખત વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. આ પાંચેય રાજ્યોએ પોતપોતાની વિધાનસભામાં આ નવા કાયદા વિરુદ્ધ સત્તાવાર પ્રસ્તાવો પસાર કર્યા છે અને કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ કરી છે કે આ નવી યોજનાને રદ કરીને જૂની મનરેગા (MGNREGA) યોજનાને જ દેશમાં ફરીથી યથાવત રીતે શરૂ કરવામાં આવે. આ વિશેષ અહેવાલનું લેખન તાન્યા શ્રીવાસ્તવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે અને તેનું એડિટિંગ નચિકેત દેઉસકર દ્વારા કરાયું છે.