​શ્રીનગર: ​જમ્મુ અને કાશ્મીરમાંથી કલમ ૩૭૦ નાબૂદ થયા બાદ ઘાટીના સામાજિક અને રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં એક બહુ મોટો અને પ્રતીકાત્મક બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. અગાઉના સમયમાં જ્યાં રાષ્ટ્રધ્વજ લહેરાવવા માટે સ્વતંત્રતા દિવસ કે પ્રજાસત્તાક દિવસ જેવા ખાસ રાષ્ટ્રીય પર્વોની રાહ જોવી પડતી હતી અથવા તો ચુસ્ત સુરક્ષા બંદોબસ્ત વચ્ચે જ ધ્વજવંદન મર્યાદિત રહેતું હતું, ત્યાં હવે કાશ્મીર ખીણમાં રાષ્ટ્રધ્વજ 'તિરંગો' કોઈ ચોક્કસ પ્રસંગ કે તારીખનો મહોતાજ રહ્યો નથી. સમગ્ર કાશ્મીરમાં હવે વર્ષના બારેય મહિના અને ચોવીસેય કલાક તિરંગો ગૌરવભેર લહેરાતો જોવા મળી રહ્યો છે, જે સ્થાનિક સ્તરે આવી રહેલા મોટા માનસિક અને વહીવટી પરિવર્તનને રેખાંકિત કરે છે.

​સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને પ્રશાસન દ્વારા લેવાયેલા નીતિગત નિર્ણયો તેમજ સામાન્ય જનતામાં વધેલી સ્વીકૃતિને કારણે આ નવો ટ્રેન્ડ મજબૂત બન્યો છે. શ્રીનગર સહિત ઘાટીના વિવિધ જિલ્લાઓમાં આવેલી તમામ મુખ્ય સરકારી કચેરીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, પ્રખ્યાત પ્રવાસી મથકો અને ઐતિહાસિક સ્થળો પર વિશાળ કદના ક્લોક-ધ-ક્લોક (બારેમાસ) લહેરાતા રાષ્ટ્રધ્વજ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. હાઈકોર્ટ, સચિવાલય અને કમિશનર કચેરીઓ જેવી ટોચની સરકારી ઈમારતો પર હવે કાયમી ધોરણે તિરંગો સ્થાન પામ્યો છે, જે અગાઉના સમયગાળા કરતાં તદ્દન વિપરીત ચિત્ર રજૂ કરે છે.

​આ બદલાવ માત્ર સરકારી આદેશો પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ જમીની સ્તરે સામાન્ય નાગરિકોની ભાગીદારી પણ તેમાં સ્પષ્ટપણે વર્તાઈ રહી છે. ખીણ પ્રદેશના અંતરિયાળ વિસ્તારો અને અગાઉ સંવેદનશીલ ગણાતા સ્થળોએ પણ સ્થાનિક રહેવાસીઓ, વેપારીઓ અને યુવાનો સ્વયંભૂ રીતે પોતાની દુકાનો અને ખાનગી મકાનો પર ધ્વજ પ્રદર્શિત કરતા થયા છે. લાલ ચોક જેવા ઐતિહાસિક અને રાજકીય રીતે ચર્ચાસ્પદ રહેલા સ્થળોએ પણ હવે તિરંગાની કાયમી હાજરી પ્રવાસીઓ અને સ્થાનિકો માટે એક સામાન્ય દ્રશ્ય બની ગઈ છે.

​સુરક્ષા એજન્સીઓ અને સ્થાનિક વિશ્લેષકોના મતે, આ પ્રવાહ કાશ્મીરમાં ભયના વાતાવરણમાં થયેલા ઘટાડા અને મુખ્ય પ્રવાહ સાથે જોડાવાની લોકોની વધતી આકાંક્ષા દર્શાવે છે. અગાઉના દાયકાઓમાં જે ધ્વજને લહેરાવવા માટે ભારે સુરક્ષા ઘેરાવની જરૂર પડતી હતી, તે હવે સુરક્ષાના કોઈ વિશેષ આડંબર વિના પણ શાંતિપૂર્ણ રીતે લહેરાઈ રહ્યો છે. વહીવટીતંત્ર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા વિવિધ જનજાગૃતિ કાર્યક્રમો અને હર ઘર તિરંગા જેવા અભિયાનોએ આ પ્રક્રિયાને વધુ વેગ આપ્યો છે, જેના કારણે કાશ્મીર ખીણની સવાર હવે તિરંગાના સન્માન સાથે જ શરૂ થાય છે.