બેઇજિંગ: વૈશ્વિક સ્તરે મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે દબદબો ધરાવતા ચીન દ્વારા હિલિયમ ગેસની નિકાસ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ચીન સરકારના આ આકરા નિર્ણયને કારણે વૈશ્વિક ટેકનોલોજી અને ઔદ્યોગિક જગતમાં એક મોટો ભૂકંપ આવી ગયો છે. હિલિયમ ગેસ માત્ર ફુગ્ગા ઉડાડવા માટે જ નહીં, પરંતુ દુનિયાના સૌથી અદ્યતન ઉદ્યોગો જેવા કે સેમિકન્ડક્ટર (ચિપ) મેન્યુફેક્ચરિંગ, એરોસ્પેસ ઓપરેશન્સ, ડિફેન્સ ટેકનોલોજી અને મેડિકલ ક્ષેત્રે એમઆરઆઈ (MRI) મશીનોને ઠંડા રાખવા માટે અત્યંત અનિવાર્ય ગણાય છે. આ અતિ મહત્વના કુદરતી સંસાધન પર પ્રતિબંધ મૂકીને ચીને પશ્ચિમી દેશો સામે નવું આર્થિક યુદ્ધ છેડ્યું હોવાનું નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે.

ચીન તરફથી લેવામાં આવેલું આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ખાસ કરીને મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને ઈરાન સાથે ચીનના વધી રહેલા વ્યૂહાત્મક સંબંધો વચ્ચે આ પ્રતિબંધને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યો છે. અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો દ્વારા ચીનની ટેકનોલોજી કંપનીઓ પર મૂકવામાં આવેલા પ્રતિબંધોના વળતા જવાબ તરીકે ડ્રેગને આ આકરો પ્રહાર કર્યો છે. પશ્ચિમી દેશો ચીન પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, ત્યારે જ ચીને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનની સૌથી નબળી કડી પર વાર કર્યો છે.

આ નિકાસ પ્રતિબંધની સૌથી વિપરીત અસર વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ પર પડવાની સંભાવના છે. આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન, કાર, કોમ્પ્યુટરથી લઈને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના સર્વર્સ સુધીની તમામ વસ્તુઓમાં સેમિકન્ડક્ટર ચિપનો ઉપયોગ થાય છે. ચિપ બનાવવાની જટિલ પ્રક્રિયા દરમિયાન તાપમાનને નિયંત્રિત કરવા માટે હિલિયમ ગેસનો મોટા પાયે વપરાશ થાય છે. ચીનના આ નિર્ણયથી અમેરિકા, તાઈવાન, દક્ષિણ કોરિયા અને ભારત જેવા દેશોમાં ઉભરી રહેલા ચિપ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગોને કાચા માલની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે, જેનાથી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ વસ્તુઓના ભાવમાં તોતિંગ વધારો થઈ શકે છે.

એરોસ્પેસ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્ર પણ આ પ્રતિબંધની અસરમાંથી મુક્ત નહીં રહે. રોકેટ લોન્ચિંગ અને સેટેલાઈટ ટેકનોલોજીમાં લિક્વિડ હિલિયમનો ઉપયોગ ઈંધણ પ્રણાલીને સાફ કરવા અને દબાણ જાળવી રાખવા માટે પ્રવાહી હાઇડ્રોજન સાથે કરવામાં આવે છે. નાસા (NASA) સહિતની વૈશ્વિક સ્પેસ એજન્સીઓ અને ખાનગી સ્પેસ કંપનીઓ મોટા પ્રમાણમાં હિલિયમ ગેસનો સંગ્રહ અને ઉપયોગ કરે છે. ચીન દ્વારા સપ્લાય બંધ થતાં આગામી સમયમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ સ્પેસ મિશનો અને લશ્કરી સેટેલાઈટ પ્રોજેક્ટ્સ વિલંબમાં મુકાય તેવી પૂરેપૂરી આશંકા સેવાઈ રહી છે.

વૈશ્વિક બજારના વિશ્લેષકોના મતે, હિલિયમનો આ નિકાસ પ્રતિબંધ માત્ર પશ્ચિમી દેશો પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ ભારત જેવા ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રને પણ અસર કરશે. ભારતમાં હાલમાં મેડિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને હાઈ-ટેક લેબોરેટરીઓનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે, જ્યાં હિલિયમની માંગ સતત રહે છે. જો ચીન આ નિર્ણય પર લાંબો સમય અડગ રહેશે, તો દુનિયાભરના દેશોએ હિલિયમ ગેસ માટે વૈકલ્પિક સ્રોતો જેવા કે કતાર અથવા અમેરિકા પર પોતાની નિર્ભરતા વધારવી પડશે, જેના કારણે બજારમાં ભારે હરીફાઈ અને આર્થિક ખેંચતાણ ઊભી થવી નિશ્ચિત છે.