બેઇજિંગ:આધુનિક યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને હાઇ-ટેક કમ્પ્યુટિંગ માટે અનિવાર્ય ગણાતી ધાતુ 'ઇન્ડિયમ'ના કારણે વૈશ્વિક વેપારમાં નવો તણાવ ઊભો થયો છે. દુનિયાભરમાં ઇન્ડિયમના કુલ ઉત્પાદનનો 70% હિસ્સો ચીનના કબજામાં છે, અને હવે બેઇજિંગે આ ધાતુની નિકાસ પરની તપાસ પ્રક્રિયા અત્યંત કડક બનાવી દીધી છે. ટેક જગતમાં એવી દહેશત ફેલાઈ છે કે ચીન ફરી એકવાર વેપારને શસ્ત્ર તરીકે વાપરીને સપ્લાય ચેઇન પર કડક પ્રતિબંધો લાદી શકે છે.

AI ચિપ્સ માટે ઇન્ડિયમ કેમ છે આટલું મહત્વનું?

ઇન્ડિયમ માત્ર એક સામાન્ય ધાતુ નથી, પરંતુ તે 'ઇન્ડિયમ ફોસ્ફાઇડ' બનાવવાનો મુખ્ય કાચો માલ છે. આ સંયોજન હાઇ-સ્પીડ ઓપ્ટિકલ ચિપ્સ માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે, જે AI-સંચાલિત ડેટા સેન્ટર્સ અને આગામી પેઢીના કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પાવર આપે છે. ફેબ્રુઆરી 2025માં જ ચીને ઇન્ડિયમ ફોસ્ફાઇડને પોતાની નિકાસ નિયંત્રણ સૂચિમાં સામેલ કરીને આ ક્ષેત્રની કંપનીઓ માટે પહેલેથી જ મુશ્કેલી ઊભી કરી દીધી છે. આ ગંભીરતાને જોતા Nvidia-સમર્થિત કોહેરન્ટ જેવી મોટી ચિપ નિર્માતા કંપનીઓએ પણ પોતાની ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે.

ખરીદદારો પર દસ્તાવેજીકરણનો બોજ

હાલમાં ઇન્ડિયમ મેટલ પર સીધો પ્રતિબંધ નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદારોએ કસ્ટમ્સમાં અનેક પ્રકારના અવરોધોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. અગાઉ જે મંજૂરી એક દિવસમાં મળતી હતી, તે હવે દસ્તાવેજીકરણની જટિલ પ્રક્રિયાઓને કારણે ઘણા દિવસો લઈ રહી છે. યુરોપિયન ખરીદદારોને તો હવે અંતિમ-વપરાશકર્તા (end-user) અને ધાતુ કયા દેશમાં જશે તેની વિસ્તૃત માહિતી આપવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયાને ઉત્તર અમેરિકાના ખરીદદારોએ "તંગ" ગણાવી છે.

શું અમેરિકા સંગ્રહખોરી કરી રહ્યું છે?

ચીનની આ રણનીતિ સામે અમેરિકા પણ સાવધ થઈ ગયું છે. વધતા જતા જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને યુએસ ડિફેન્સ લોજિસ્ટિક્સ એજન્સીએ આગામી ત્રણ વર્ષમાં 403 ટન ઇન્ડિયમનો વ્યૂહાત્મક સ્ટોક જમા કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ચીનનું આ વર્તન ભવિષ્યમાં લાદવામાં આવનારા કડક નિકાસ પ્રતિબંધોનો માત્ર એક પૂર્વસંકેત હોઈ શકે છે.

ચીનનું આ પગલું માત્ર વેપારી નીતિ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનના વ્યૂહાત્મક ચોકપોઇન્ટ્સ પર પોતાનું વર્ચસ્વ સાબિત કરવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ ગ્લોબલ ટ્રેડ વોરની અસર આગામી સમયમાં સ્માર્ટફોનથી લઈને સુપર કોમ્પ્યુટરની કિંમતો પર પડી શકે છે.