નવી દિલ્‍હી તા.૨૨: ભારતમાં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ભેળવવા તરફ એક મોટું પગલું ભરવાનું છે. ચ્‍૨૦ પછી, સરકાર હવે E85 ઇંધણ રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે, જેમાં ૮૫% સુધી ઇથેનોલ અને માત્ર ૧૫% પેટ્રોલ હશે. જો તેનો અમલ કરવામાં આવે તો, ભવિષ્‍યમાં ભારતીય રસ્‍તાઓ પરની કાર મોટાભાગે આલ્‍કોહોલ આધારિત ઇંધણ પર ચાલશે. આ નિર્ણય વધતી જતી વૈશ્વિક તેલ કટોકટીના પ્રતિભાવમાં અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે લેવામાં આવ્‍યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

E85 એ ફલેક્‍સ-ઇંધણનો એક પ્રકાર છે જેમાં ૮૫%ઇથેનોલ અને ૧૫% પેટ્રોલનું મિશ્રણ હોય છે. હાલમાં, ભારતમાં E20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ ફરજિયાત છે, જેમાં ૨૦% સુધી ઇથેનોલ હોય છે. ચ્‍૮૫ એક મોટું પગલું છે અને તેને અલગ ઇંધણ ગ્રેડ તરીકે ઓફર કરવામાં આવશે. અહેવાલો અનુસાર, E85 ઇંધણ (ઇથેનોલ ૮૫) પેટ્રોલ અને E20 કરતાં પ્રતિ લિટર સસ્‍તું હશે.

પﾍમિ એશિયામાં યુદ્ધનો માહોલ છે, તેલ મોંઘુ છે, અને વિશ્વનું ધ્‍યાન હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટ પર કેન્‍દ્રિત છે. દરેક વ્‍યક્‍તિ આગળ શું થશે તેની ચિતામાં છે. દરમિયાન, દેશના પેટ્રોલ ગાથામાં એક મોટો વળાંક આવવાનો છે. અત્‍યાર સુધી, ચ્‍૨૦ ઇંધણ (૨૦% ઇથેનોલ સાથે પેટ્રોલ) ની વાત હતી, પરંતુ હવે ચ્‍૮૫ માટે તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આનો અર્થ એ છે કે પેટ્રોલમાં ઓછું પેટ્રોલ અને વધુ ઇથેનોલ હશે. બીજા શબ્‍દોમાં કહીએ તો, ભારતમાં વાહનો હવે ઇંધણ પર નહીં, પણ આલ્‍કોહોલ પર ચાલશે. સરકાર હવે એક એવું ઇંધણ રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે જે કારને પાવર આપશે અને દેશની તેલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે. પ્રશ્ન એ છે કે, શું તમારું વાહન આ નવા પરિવર્તન માટે તૈયાર છે?

ETના અહેવાલ મુજબ, સરકાર ટૂંક સમયમાં E85 ઇંધણ અંગેના ડ્રાફટ નિયમો બહાર પાડી શકે છે. એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીને ટાંકીને અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સરકારમાં સર્વસંમતિ થઈ ગઈ છે, અને બજાર સ્‍તરે પણ તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. પ્રારંભિક પરીક્ષણ પહેલાથી જ હાથ ધરવામાં આવ્‍યું છે, જે સ્‍પષ્ટ કરે છે કે યોજના હવે અમલીકરણની ખૂબ નજીક છે.

અહેવાલો અનુસાર, E85 ને એક અલગ ફયુઅલ ગ્રેડ તરીકે રજૂ કરવામાં આવશે. તે હાલના E20 પેટ્રોલથી અલગ હશે. હાલમાં, E20 માં ઇથેનોલનું પ્રમાણ આશરે ૨૭% સુધી પહોંચી શકે છે, જ્‍યારે ચ્‍૮૫ માં તે ૮૫% સુધી પહોંચી જશે.

આખી દુનિયા હાલમાં તેલ સંકટનો સામનો કરી રહી છે, ખાસ કરીને મધ્‍ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષે પરિસ્‍થિતિને વધુ ખરાબ કરી છે. ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતના લગભગ ૯૦% આયાત કરે છે, તેથી આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે E85 જેવા ઇંધણનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારે પહેલેથી જ દાવો કર્યો છે કે, ઇથેનોલ મિશ્રણને કારણે, ભારત છેલ્‍લા દાયકામાં લાખો બેરલ ઓછું તેલ આયાત કરી રહ્યું છે.

માર્ચમાં એક નિવેદનમાં, પીએમ નરેન્‍દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે, એક દાયકા પહેલા સુધી, અમે પેટ્રોલમાં ફક્‍ત ૧-૨% ઇથેનોલ ભેળવતા હતા. પરંતુ હવે અમે પેટ્રોલમાં ૨૦% ઇથેનોલ ભેળવી રહ્યા છીએ, જેના પરિણામે વાર્ષિક આશરે ૪૫ મિલિયન બેરલ ઓછું પેટ્રોલ આયાત થાય છે.

ઇથેનોલનું ઉત્‍પાદન સ્‍થાનિક સ્‍તરે શેરડી, મકાઈ અને અનાજમાંથી થાય છે. તે એક નવીનીકરણીય બળતણ છે અને પેટ્રોલ કરતા ઓછું પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. આ જ કારણ છે કે સરકાર તેનો પ્રચાર કરી રહી છે. કેન્‍દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીએ પણ ફલેક્‍સ-ફયુઅલ કારનો ઉપયોગ કર્યો છે અને રાષ્ટ્રને ૧૦૦% ઇથેનોલ પર ચાલતી કારનું પ્રદર્શન કર્યું છે. તેમણે સતત ઓટોમેકર્સને ફલેક્‍સ-ફયુઅલ એન્‍જિનવાળા વાહનો વિકસાવવા વિનંતી કરી છે.

દરેક વાહનમાં ચ્‍૮૫ બળતણનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. તેના માટે એક ખાસ પ્રકારનું એન્‍જિન, ફલેક્‍સ-ફયુઅલ વાહન (FFV) જરૂરી છે. પરંપરાગત પેટ્રોલ એન્‍જિનમાં ચ્‍૮૫ નો ઉપયોગ એન્‍જિનના ભાગોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, કામગીરી ઘટાડી શકે છે અને વાહન શરૂ કરવામાં પણ સમસ્‍યાઓનું કારણ બની શકે છે.

વધુમાં, E85 બળતણ માટે પેટ્રોલ પંપ પર અલગ ઇન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર બનાવવાની જરૂર પડશે. આ માટે E20 અને E85 ને અલગ રાખવા માટે અલગ નોઝલ અને સ્‍ટોરેજ સિસ્‍ટમની જરૂર પડશે. કારણ કે E85 બળતણ રજૂ થાય તે પહેલાં ચ્‍૮૫ બળતણ દ્વારા સંચાલિત વાહનો ઉપલબ્‍ધ હોવા જોઈએ, સરકાર E20 બળતણનું વેચાણ તાત્‍કાલિક બંધ કરશે નહીં, પરંતુ તેને તબક્કાવાર બંધ કરશે.

ભારતમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ માટેનું આયોજન લગભગ એક દાયકાથી ચાલી રહ્યું છે. નીતિ આયોગે ૨૦૨૧ માં તેના રોડમેપ રિપોર્ટમાં E85 નો ઉલ્‍લેખ કર્યો હતો. વધુમાં, ૨૦૧૬ માં E85 અને E100 ઇંધણ માટે સૂચનાઓ જારી કરવામાં આવી હતી. ૨૦૨૨ માં, સરકારે E5 થી E85 સુધીના ઇંધણ પર ચાલતા વાહનો માટે પરીક્ષણ નિયમો પણ નક્કી કર્યા.

E85 ઇંધણ દેશને ઘણા ફાયદા લાવી શકે છે. તે ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડશે, પ્રદૂષણ ઘટાડશે અને ઇથેનોલની માંગ વધવાથી ખેડૂતોને ફાયદો થશે. જોકે, પડકારો પણ વ્‍યાપક છે. ફલેક્‍સ-ફયુઅલ વાહનોનું માઇલેજ થોડું ઘટી શકે છે. ઓટોમેકર્સે ઝડપથી નવા એન્‍જિન વિકસાવવાની જરૂર પડશે, અને તેલ કંપનીઓએ નવા માળખાગત સુવિધાઓમાં રોકાણ કરવાની જરૂર પડશે. ગ્રાહકોને પરંપરાગત વાહનોમાં ભૂલથી E85 ઇંધણનો ઉપયોગ કરતા અટકાવવા માટે સચોટ માહિતી પૂરી પાડવી પણ મહત્‍વપૂર્ણ રહેશે.

એકંદરે, E85 ઇંધણ ભારતના ઓટો અને ઉર્જા ક્ષેત્રોમાં મોટો ફેરફાર લાવશે, પરંતુ તેના સફળ અમલીકરણ માટે સરકાર, કંપનીઓ અને જનતા તરફથી તૈયારીની જરૂર પડશે.