નવી દિલ્હી : દેશના શેરબજાર અને કોર્પોરેટ જગત પર એક બહુ મોટો સાયબર ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) એ શુક્રવારે તમામ લિસ્ટેડ કંપનીઓ અને નાણાકીય નિયમનકારી સંસ્થાઓને "બોસ કૌભાંડ" (Boss Scam) તરીકે ઓળખાતી એક અત્યંત ગંભીર અને અત્યાધુનિક સાયબર છેતરપિંડી સામે કડક ચેતવણી આપી છે. આ કૌભાંડમાં સાયબર ગુનેગારો કંપનીના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર (CEO), મેનેજિંગ ડિરેક્ટર (MD) અથવા અન્ય ટોચના વરિષ્ઠ અધિકારીઓનો ખોટો ઢોંગ કરીને તેમના નીચે કામ કરતા કર્મચારીઓ અને ફાઇનાન્સ ટીમોને નિશાન બનાવી રહ્યા છે અને છેતરપિંડીથી કરોડો રૂપિયા પોતાના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરાવી રહ્યા છે.

આ એડવાઇઝરી ભારતીય સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) ના અહેવાલ બાદ જારી કરવામાં આવી છે, જેમાં જાણવા મળ્યું છે કે ઇમેઇલ, વોટ્સએપ, માઇક્રોસોફ્ટ ટીમ્સ અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ દ્વારા આવી સાયબર કડીઓ અને બોસ નકલના કેસોમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે.

AI અને ડીપફેકનો ખતરનાક ખેલ: કઈ રીતે થાય છે છેતરપિંડી?

સેબીએ આ સલાહકારમાં સાયબર ગુનેગારો દ્વારા અપનાવવામાં આવતી હાઇ-ટેક પદ્ધતિઓનો પર્દાફાશ કર્યો છે:

·         આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો દુરુપયોગ: છેતરપિંડી કરનારાઓ વરિષ્ઠ અધિકારીઓની નકલ એકદમ સાચી બતાવવા માટે વોઇસ ક્લોનિંગ (અવાજની નકલ) અને ડીપફેક વિડીયો કોલ જેવા આધુનિક સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે, જેથી કર્મચારીને લાગે કે ખરેખર તેના બોસ જ વાત કરી રહ્યા છે.

·         વોટ્સએપ વેબ હાઇજેકિંગ: સાયબર બદમાશો કંપનીના કમ્પ્યુટર્સ પર એક દૂષિત સોફ્ટવેર (માલવેર) ધરાવતી ઝીપ (.zip) ફાઇલ મોકલે છે. કર્મચારી જેવી આ ફાઇલ ખોલે છે, તેવું જ તેનું સક્રિય વોટ્સએપ વેબ સેશન હાઇજેક થઈ જાય છે. ત્યારબાદ હેકર્સ પીડિતના એકાઉન્ટમાંથી એકાઉન્ટ વિભાગના કર્મચારીઓને તાત્કાલિક ચુકવણી કરવાના મેસેજ મોકલે છે.

·         કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં હેરાફેરી: કેટલાક કિસ્સાઓમાં, હેકર્સ ચેડા થયેલા ડિવાઇસ પર સંપર્ક સૂચિ (Contact List) બદલી નાખે છે અને CEO કે MD ના નામ હેઠળ પોતાનો જ નંબર સેવ કરી દે છે, જેથી કર્મચારીને છેતરવામાં સરળતા રહે છે.

સેબીની કંપનીઓને કડક સલાહ: 'માત્ર મેસેજ જોઈને ફંડ ટ્રાન્સફર ન કરો'

આ વધતા જતા જોખમોને જોતા, સેબીએ તમામ કંપનીઓ અને કર્મચારીઓ માટે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ ગાઇડલાઇન્સ જારી કરી છે:

૧. સ્વતંત્ર ચકાસણી: જો વોટ્સએપ, ઇમેઇલ અથવા સોશિયલ મીડિયા પરથી બોસના નામે તાત્કાલિક ફંડ ટ્રાન્સફર કરવાનો મેસેજ આવે, તો કર્મચારીએ સંબંધિત વરિષ્ઠ અધિકારીને સીધો સામાન્ય ફોન કોલ કરીને તેની ઓળખની સ્વતંત્ર રીતે ચકાસણી કરવી જ જોઈએ.

૨. અજાણી ફાઇલોથી સાવધ: મોકલનારની સંપૂર્ણ ઓળખ અને વિશ્વસનીયતા ચકાસ્યા વિના કોઈપણ પ્રકારની એક્ઝિક્યુટેબલ અથવા ડાઉનલોડ કરેલી ફાઇલો સિસ્ટમમાં ઇન્સ્ટોલ કરવાનું ટાળવું.

૩. વેબ સેશન્સ લોગઆઉટ: કામ પૂરું થયા પછી અથવા નિયમિત અંતરે કમ્પ્યુટર પરથી તમામ નિષ્ક્રિય વોટ્સએપ વેબ સેશન્સમાંથી ફરજિયાત લોગ આઉટ થવું.

સેબીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે, જો કોઈ કંપની અથવા નાગરિક આવી સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે, તો તેમણે સહેજ પણ વિલંબ કર્યા વિના રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન નંબર ૧૯૩૦ પર કૉલ કરવો અથવા સત્તાવાર સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ પર જઈને આ ઘટનાની તાત્કાલિક ઓનલાઇન ફરિયાદ નોંધાવવી જેથી હેક થયેલા નાણાંને બ્લોક કરી શકાય.