ચીને તેની દાયકાઓ જૂની કનેક્ટિવિટી પહેલને ફરીથી સક્રિય કરી છે, પરંતુ આ વખતે તેણે ભારતને તેમાંથી સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખ્યું છે. બેઇજિંગ હવે ચીન-મ્યાનમાર-બાંગ્લાદેશ આર્થિક કોરિડોર (CMBC) બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ કોરિડોર દ્વારા, ચીન બંગાળની ખાડી સુધી સીધો પ્રવેશ મેળવવાનો હેતુ ધરાવે છે, જોકે આ માર્ગ હાલમાં વિશ્વના સૌથી સક્રિય યુદ્ધ ક્ષેત્રોમાંથી એકમાંથી પસાર થશે.

   ચીન-મ્યાનમાર-બાંગ્લાદેશ આર્થિક કોરિડોરનો મુદ્દો બાંગ્લાદેશના વડા પ્રધાન તારિક રહેમાનની બેઇજિંગની ચાર દિવસીય મુલાકાત દરમિયાન ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જે 22 જૂનથી શરૂ થઈ હતી. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, શી જિનપિંગ સાથે મુલાકાત બાદ, પ્રાદેશિક જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્યથી CMBC પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. બાંગ્લાદેશમાં ચીનના રાજદૂત યાઓ વેને કહ્યું, "અમે લગભગ 15 વર્ષ પહેલાં બાંગ્લાદેશ-ચીન-ભારત-મ્યાનમાર આર્થિક કોરિડોરનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો અને તેને ગતિ મળી. અમને તે સમયે જે સફળતાની આશા હતી તે મળી ન હતી."

    જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું ભારત જોડાઈ શકે છે, ત્યારે ચીની રાજદૂતે જવાબ આપ્યો કે આ કોરિડોર અન્ય દેશો માટે ખુલ્લો છે, અને જો તેઓ ઈચ્છે તો તેઓ પણ જોડાઈ શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે કોરિડોરનો એકમાત્ર હેતુ કનેક્ટિવિટી અને પ્રાદેશિક આર્થિક સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

  આ પ્રસ્તાવિત કોરિડોર ચીનના યુનાન પ્રાંતની રાજધાની કુનમિંગથી શરૂ થશે અને મ્યાનમારના મંડાલય સુધી ચાલુ રહેશે. ત્યારબાદ આ માર્ગ બે ભાગોમાં વિભાજિત થશે: એક મ્યાનમારના યાંગોન તરફ દોરી જશે અને બીજો મ્યાનમારના રાખીન રાજ્યના ક્યાઉકફ્યુ ઊંડા સમુદ્ર બંદર સુધી જશે. ચીન આ માર્ગને રાખીનથી આગળ વધારીને બાંગ્લાદેશના ચિત્તાગોંગ અને કોક્સ બજારને જોડવાની યોજના ધરાવે છે. આનાથી ચીનને બંગાળની ખાડી પર ચિત્તાગોંગ અને મોંગલા બંદર સુધી સીધો રોડ એક્સેસ મળશે.

આ નવો કોરિડોર (CMBC) મૂળભૂત રીતે ચીનની અગાઉની યોજનાનું સુધારેલું સંસ્કરણ છે. બાંગ્લાદેશ-ચીન-ભારત-મ્યાનમાર (BCIM) કોરિડોર 1990 ના દાયકામાં પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યો હતો, જેનો હેતુ કુનમિંગને કોલકાતાથી મંડાલય અને ઢાકા થઈને જોડવાનો હતો. ચીનના બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ (BRI) અંગે ભારતની ચિંતાઓ અને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં બગાડને કારણે BCIM પ્રોજેક્ટ પડતો મૂકવામાં આવ્યો. 2019 માં, ચીને તેને સત્તાવાર BRI કોરિડોર યાદીમાંથી દૂર કર્યું. આ માર્ગ પર બની રહેલા નવા કોરિડોર માટે અસુરક્ષા એક મોટો પડકાર છે.

1,700 કિલોમીટર લાંબા આ કોરિડોરમાં મુખ્ય અવરોધ મ્યાનમારની આંતરિક પરિસ્થિતિ છે. આ માર્ગ મ્યાનમારના રાખાઇન રાજ્યમાંથી પસાર થાય છે, જે હાલમાં ભીષણ ગૃહયુદ્ધની ઝપેટમાં છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના 2026 ના અહેવાલ મુજબ, મ્યાનમારની લશ્કરી સરકાર (જુન્ટા) હવે દેશના માત્ર પાંચમા ભાગ પર જ નિયંત્રણ ધરાવે છે. દેશનો લગભગ 42 ટકા ભાગ બળવાખોર દળો અને વંશીય સશસ્ત્ર જૂથો દ્વારા નિયંત્રિત છે, જ્યારે બાકીના ભાગમાં તીવ્ર લડાઈ ચાલુ છે. મ્યાનમાર અને ચીન વચ્ચે 2021 ના સમજૂતી કરાર અનુસાર, મંડલે-ક્યાઉકફ્યુ રેલ્વેના નિર્માણ માટેની સમયરેખા હજુ સુધી અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવી નથી.

બાંગ્લાદેશના વિદેશ પ્રધાન ખલીલુર રહેમાને 27 જૂને જણાવ્યું હતું કે બાંગ્લાદેશ હાલમાં આ દરખાસ્તની તપાસ કરી રહ્યું છે અને કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. બાંગ્લાદેશે શરત મૂકી છે કે રાખાઇન રાજ્યમાં સંપૂર્ણ શાંતિ પુનઃસ્થાપિત થયા પછી જ મ્યાનમાર દ્વારા કોઈપણ જમીન જોડાણ શક્ય બનશે.

ચીનના આ પગલાને પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંને મોરચે ભારતને ઘેરી લેવાની વ્યૂહરચના તરીકે જોવામાં આવે છે. ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર (CPEC) બનાવીને પાકિસ્તાન દ્વારા અરબી સમુદ્ર અને ગ્વાદર બંદર સુધી પહોંચી ગયું છે. ભારત CPEC કોરિડોરનો સખત વિરોધ કરે છે કારણ કે તે ગિલગિટ-બાલ્ટિસ્તાનમાંથી પસાર થાય છે, જે પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના કાશ્મીર (PoK) નો ભાગ છે.

ચીન હવે ભારતના પૂર્વીય કાંઠે મ્યાનમાર અને બાંગ્લાદેશ દ્વારા બંગાળની ખાડીમાં તેની પહોંચ વધારી રહ્યું છે. આ પગલું ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્રને બાયપાસ કરવા અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં બેઇજિંગની હાજરીને મજબૂત બનાવવા માટે ચીન દ્વારા એક મોટો પ્રયાસ દર્શાવે છે.