વોશિંગ્ટન:મિડલ-ઈસ્ટ (મધ્ય-પૂર્વ) ક્ષેત્રમાં છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ચાલી રહેલા અત્યંત ભયાનક અને વિનાશક યુદ્ધ તેમજ સૈન્ય તણાવનો કાયમી અંત લાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક બહુ મોટી અને ઐતિહાસિક વૈશ્વિક સફળતા સાંપડી છે. અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શનિવારે રાત્રે એક સત્તાવાર અને સનસનાટીપૂર્ણ જાહેરાત કરતા જણાવ્યું છે કે ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન સાથે વૈશ્વિક શાંતિ સ્થાપવા માટેની મોટાભાગની જટિલ રાજદ્વારી વાટાઘાટો હવે સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. આ ઐતિહાસિક અને વ્યુહાત્મક કરારના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગરૂપે, વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ અને વ્યાપારી પરિવહન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અત્યંત સંવેદનશીલ અને જીવાદોરી સમાન ગણાતો ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) નો જળમાર્ગ તમામ દેશોના વ્યાપારી જહાજો માટે ફરીથી સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો મૂકવામાં આવશે.

રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર આ વૈશ્વિક ઘટનાક્રમ અંગેની વિગતવાર માહિતી શેર કરતા લખ્યું છે કે, “યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઇરાન અને વિશ્વના અન્ય કેટલાય પ્રભાવશાળી દેશો વચ્ચે એક સીમાચિહ્નરૂપ સમજૂતીને આખરી ઓપ આપવા માટે મોટા પાયે સકારાત્મક વાતચીત થઈ છે. આ ઉપરાંત, મિડલ ઈસ્ટના વર્તમાન સમીકરણોને ધ્યાનમાં રાખીને ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સાથે પણ ફોન પર અત્યંત ફળદાયી ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આ મહા સોદાના અંતિમ અને ટેકનિકલ પાસાઓ પર હાલમાં બંને પક્ષના ઉચ્ચ અધિકારીઓ દ્વારા રાત-દિવસ કામ ચાલી રહ્યું છે અને ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં વ્હાઇટ હાઉસ ખાતેથી આની સત્તાવાર જાહેરાત કરીને હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે.”

વૈશ્વિક રાજનીતિના આકાશમાં વીજળીની જેમ ચમકેલી ટ્રમ્પની આ મોટી જાહેરાત સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), કતાર, પાકિસ્તાન, તૂર્કિયે, ઇજિપ્ત, જોર્ડન અને બહેરીન જેવા ખાડી અને ક્ષેત્રીય દેશોના ટોચના શાસકો સાથેની અત્યંત ગુપ્ત અને પ્રભાવશાળી ટેલિફોનિક બેઠકો બાદ પ્રકટ થઈ છે. આ મેરેથોન વાતચીત દરમિયાન ખાડી દેશોના તમામ શક્તિશાળી નેતાઓએ પ્રમુખ ટ્રમ્પને વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિરતા ખાતર ઈરાન દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવેલા આ શાંતિ ફ્રેમવર્ક અને યુદ્ધવિરામના મુસદ્દાને બિનશરતી સ્વીકારવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, અમેરિકા અને ઈરાન જેવા પરંપરાગત કટ્ટર દુશ્મનોને એક ટેબલ પર લાવીને આ સમજૂતીને આ નિર્ણાયક મુકામ સુધી પહોંચાડવામાં પાકિસ્તાન અને કતારે પડદા પાછળ મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થ (મીડિયેટર) તરીકેની અતિ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. પાકિસ્તાનના સૈન્ય વડા આસિમ મુનીર અને કતારના ટોચના રાજદ્વારીઓ આ સિક્રેટ મિશન અંતર્ગત તેહરાન પહોંચ્યા હતા, જ્યાં મુનીરે અમેરિકન ઉપપ્રમુખ જેડી વેન્સ (JD Vance) સાથે પણ સતત ફોન લાઈન પર સંપર્કમાં રહીને બંને દેશો વચ્ચેના વર્ષો જૂના ગતિરોધ અને અવિશ્વાસની દીવાલને તોડવામાં મોટી મદદ કરી હતી.

આ સનસનાટીપૂર્ણ અને વચગાળાના શાંતિ પ્રસ્તાવના સત્તાવાર મસૂદા (Draft Agreement) મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાય સમયથી ચાલી રહેલા પરોક્ષ સૈન્ય સંઘર્ષ અને યુદ્ધની સત્તાવાર સમાપ્તિની વૈશ્વિક ઘોષણા કરવામાં આવશે. આ સમજૂતી હેઠળ ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય અને વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષા કાજે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝનો દરિયાઈ માર્ગ તાત્કાલિક અસરથી મુક્ત કરશે, જેના બદલામાં મહાશક્તિ અમેરિકા પણ ઈરાનના આર્થિક સાર્વભૌમત્વને કચડી નાખવા માટે તેના વિવિધ બંદરો પર લાદવામાં આવેલી આકરા પ્રકારની આર્થિક નાકાબંધી (ઇકોનોમિક બ્લોકેડ) અને ટ્રેડ પ્રતિબંધોનો કાયમી અંત લાવશે. આ તરફ, સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બનેલા ઈરાનના વિવાદિત પરમાણુ કાર્યક્રમ પર આગામી બે મહિના સુધી બંને દેશો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય વિગતવાર વાર્તાલાપનો દોર અવિરત ચાલુ રાખવામાં આવશે, જે અંગે અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પણ પુષ્ટિ કરી છે કે આ રાજદ્વારી વાટાઘાટોમાં ધારણા કરતાં ઘણી વધુ ઝડપી પ્રગતિ થઈ ચુકી છે.

બીજી તરફ, ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના સત્તાવાર પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બઘઈએ વૈશ્વિક મીડિયા સમક્ષ આ પ્રારંભિક મસૂદાને એક ઐતિહાસિક ‘ફ્રેમવર્ક એગ્રીમેન્ટ’ તરીકે સ્વીકાર્યો છે. ઈરાની સરકારી ટેલિવિઝન ચેનલ પર લાઈવ પ્રસારણમાં તેમણે સત્તાવાર નીતિ સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું કે, “અમે દિલથી ઇચ્છીએ છીએ કે આ સમજૂતીમાં મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને હંમેશા માટે સમાપ્ત કરવાના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રીય હિતો સમાન આર્થિક રાહતોનો વ્યાપક સમાવેશ થાય. આગામી ૩૦ થી ૬૦ દિવસની અંદર આ કરારની બારીક કાનૂની અને વ્યૂહાત્મક વિગતો પર આખરી ચર્ચા કરીને અંતિમ દસ્તાવેજો તૈયાર કરવામાં આવશે.” ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયે વધુમાં ભારપૂર્વક સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વૈશ્વિક વેપાર માટે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને ખુલ્લો કરવો એ આ વર્તમાન શાંતિ વાર્તાનો પ્રાથમિક અને મુખ્ય ભાગ છે, પરંતુ પરમાણુ ક્ષેત્રના જટિલ મુદ્દાઓ આ તાત્કાલિક વાર્તાનો હિસ્સો નથી, કારણ કે ઈરાનની પ્રથમ અગ્રતા તમામ સૈન્ય મોરચેથી યુદ્ધનો અંત લાવવાની અને પશ્ચિમી દેશો દ્વારા તેના પર લાદવામાં આવેલા ઘાતક આર્થિક પ્રતિબંધોને જડમૂળથી હટાવવાની છે.